HQ Online - Kế thừa quan điểm đối ngoại qua các thời kỳ, Đại hội XIV khẳng định: “Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hoá và vị thế của đất nước”. Quan điểm này không chỉ là sự phát triển tư duy của Đảng về đường lối đối ngoại trong kỷ nguyên mới, mà còn khẳng định sự nhất quán quan điểm của Đảng ta trong hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế; đồng thời, thể hiện tầm nhìn chiến lược, là định hướng quan trọng trong hoạt động đối ngoại, góp phần nâng cao vị thế, định vị Việt Nam trên trường quốc tế.
Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, đối ngoại đã thể hiện sứ mệnh to lớn, góp phần giữ vững độc lập chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, đưa đất nước sánh vai cùng bạn bè quốc tế. Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác đối ngoại, ngay từ khi mới giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương “làm bạn với tất cả mọi nước dân chủ”([1]). Kế thừa, vận dụng sáng tạo tư tưởng của Người, trong mỗi thời kỳ cách mạng, Đảng ta đã đề ra đường lối đối ngoại đúng đắn, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Kỷ nguyên mới là khoảng thời gian đất nước, dân tộc phải vươn lên mãnh liệt, phấn đấu thực hiện thành công những mục tiêu chiến lược, tạo sự phát triển vượt bậc ở một tầm cao mới, trình độ mới, chất lượng mới. Ảnh minh họa
Hiện nay, sự nghiệp đổi mới diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới đang có những biến chuyển nhanh chóng, phức tạp; toàn cầu hóa là xu thế chủ đạo, song cạnh tranh quyền lực giữa các nước, nhất là các nước lớn đang diễn ra gay gắt. Trong nước, “sau 40 năm đổi mới, cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước được nâng lên, là nền tảng để đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới”([2]). Tất cả những vấn đề trên đang đặt ra yêu cầu mới với công tác đối ngoại. Tại Đại hội XIV, Đảng ta đã khẳng định: “Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hoá và vị thế của đất nước”.
Trước hết cần khẳng định, sự bổ sung và phát triển tư duy về đường lối đối ngoại được Đảng ta xác định tại Đại hội XIV là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với thực tiễn Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Bởi vì:
Thứ nhất, sự phát triển đường lối đối ngoại tại Đại hội XIV là kết quả tiếp thu kế thừa, phát triển chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm đối ngoại của Đảng qua các thời kỳ.
Đứng vững trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, kế thừa và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại, cốt lõi là nguyên tắc “dĩ bất biến, ứng vạn biến”, Đảng ta đã không ngừng bổ sung và phát triển cho phù hợp với thực tiễn. Đại hội VI, năm 1986 - đại hội của đổi mới, với quan điểm “…giữ vững độc lập tự chủ, tăng cường hợp tác quốc tế, ra sức làm tròn nhiệm vụ dân tộc và làm tốt nghĩa vụ quốc tế đối với nhân dân thế giới”([3]), được xem là bước đột phá trong sự phát triển đường lối đối ngoại, chính thức mở ra thời kỳ hội nhập. Tiếp thu, kế thừa và phát triển qua các thời kỳ, Đại hội XIII, với quan điểm “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại”([4]), cho thấy đường lối đối ngoại của Đảng đã phát triển đầy đủ hơn, toàn diện hơn.
Điều này cho phép chúng ta hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, linh hoạt và hiệu quả. Sau 40 năm đổi mới, đối ngoại đã góp phần quan trọng nâng cao vị thế nước ta trên trường quốc tế. Đứng trước những thời cơ và thách thức, để đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới, Đại hội XIV xác định: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước”([5])
Có thể thấy, đường lối đối ngoại tại Đại hội XIV đã có sự phát triển mới, trong đó, “độc lập, tự chủ” là sợi chỉ đỏ, là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt; nhưng đã có bước phát triển mới về tư duy tiếp cận hoạt động đối ngoại, khi xác định lấy các yếu tố lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước vừa làm mục tiêu vừa làm động lực cho công tác đối ngoại.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Phu nhân chụp ảnh chung. Ảnh: TTXVN
Thứ hai, sự phát triển của đường lối đối ngoại tại Đại hội XIV là đòi hỏi khách quan trong kỷ nguyên vươn mình.
Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động to lớn, phức tạp. Cục diện thế giới đang chuyển mình sâu sắc, đặc trưng bởi sự phân mảnh địa chính trị, cạnh tranh chiến lược gay gắt, cùng với các cuộc xung đột cục bộ đang làm gia tăng rủi ro an ninh truyền thống; xu hướng ngoại giao cường quyền đang trở lại. Bên cạnh đó, thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh mạng, trong khi toàn cầu hóa vẫn tiếp diễn; cách mạng công nghiệp 4.0 tạo cơ hội cho các quốc gia đổi mới, sáng tạo.
Trong nước, sau 40 năm đổi mới “cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước được nâng lên, là nền tảng quan trọng để đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới”([6]). Đại hội XIV xác định mục tiêu: “Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc,… tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc; thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao…”([7]). Để thực hiện mục tiêu trên, đối ngoại phải có bước phát triển mang tính đột phá, đưa đất nước từ một quốc gia với vai trò “tham gia” sang “kiến tạo”, từ “đi sau, thích ứng” thành quốc gia “chủ động, đóng góp và dẫn dắt” trên trường quốc tế. Muốn vậy, ngoại giao phải trên nền tảng bản sắc truyền thống, sử dụng sức mạnh của lịch sử văn hóa, để tạo dựng hình ảnh quốc gia uy tín và xây dựng lòng tin chiến lược; phải thay đổi vai trò từ quốc gia chỉ tham gia, sang quốc gia có khả năng tổ chức, có các sáng kiến tầm cỡ góp phần xây dựng các định chế quốc tế. Đồng thời, có thể sử dụng vị thế mới để bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia, dân tộc.
Thứ ba, đường lối đối ngoại được xác định tại Đại hội XIV là sự kế thừa tinh hoa nghệ thuật đối ngoại truyền thống.
Nằm ở Đông Nam châu Á, nơi có vị trí địa chính trị đặc biệt quan trọng, trong quá trình dựng nước và giữ nước ông cha ta luôn phải đương đầu với các thế lực ngoại xâm hùng mạnh. Song với đường lối đúng đắn, các triều đại phong kiến Việt Nam không chỉ giữ vững độc lập, bảo vệ được bản sắc văn hóa; mà còn không ngừng mở mang bờ cõi. Quá trình đó đã hình thành nên một nền ngoại giao đậm đà bản sắc Việt Nam; nền ngoại giao với sức mạnh đoàn kết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, cốt lõi nhất là tinh thần “độc lập, tự cường”, lấy “hòa hữu bang giao” làm gốc; kết hợp chặt chẽ giữa đánh và đàm, giữa sức mạnh quân sự với “tâm công” và tinh thần nhân văn sâu sắc, mục tiêu cao nhất là giành độc lập dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân. Nền ngoại giao luôn có sự kết hợp hài hòa giữa mềm dẻo và linh hoạt uyển chuyển, kiên trì, bền bỉ, biết mình, biết người, biết thời, biết thế, biết nhu, biết cương để giành thắng lợi.
Dưới thời đại Hồ Chí Minh, bản sắc đó được soi đường bởi chủ nghĩa Mác - Lênin, được nâng lên tầm cao mới với tư tưởng cốt lõi “dĩ bất biến ứng vạn biến”. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, các giá trị tinh hoa đó được Đảng ta kế thừa, phát triển với tinh thần: “…độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển”, “…chủ động ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh, xung đột”, “Kiên quyết, kiên trì bảo vệ chủ quyền”([8])…, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước, góp phần tích cực vào sự nghiệp hòa bình, hợp tác và tiến bộ của nhân loại.
Thứ tư, những khó khăn thách thức trong công tác đối ngoại đặt ra những yêu cầu mới đòi hỏi phải bổ sung và phát triển.
Cùng với thời cơ thuận lợi, đối ngoại trong kỷ nguyên mới phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức: sự cạnh tranh gay gắt giữa các nước lớn, tạo áp lực chọn bên; xung đột vũ trang, ngoại giao cường quyền đang diễn biến phức tạp; vấn đề an ninh phi truyền thống, nhất là tranh chấp chủ quyền biển đảo, an ninh nguồn nước, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh năng lượng, an ninh mạng diễn biến khó lường; xu hướng bảo hộ thương mại và các rào cản kỹ thuật mới và nhu cầu nội hóa các cam kết quốc tế, nâng cao tiêu chuẩn trong các FTA thế hệ mới…
Bên cạnh những thành tựu, công tác đối ngoại thời gian qua còn có những hạn chế nhất định, như: “công tác nghiên cứu chiến lược và dự báo tình hình còn hạn chế, chưa tạo được sự thống nhất cao trong nhận thức về tình hình quốc tế, về những thách thức cấp bách cũng như cơ hội của đất nước”([9]); thông tin đối ngoại chưa chủ động, ứng dụng công nghệ số còn chậm và đội ngũ cán bộ chưa đáp ứng hoàn toàn nhu cầu hội nhập sâu, “sự kết hợp giữa đối ngoại, hội nhập với phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh có mặt còn hạn chế”([10]).
Đặc biệt, hiện nay các thế lực thù địch đang đẩy mạnh hoạt động chống phá nhằm xuyên tạc, bóp méo quan điểm, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta; chúng cho rằng đường lối đối ngoại của Đảng ta là “đu dây chính trị”, là “dao động ngả nghiêng”, “cơ hội chính trị”. Từ đó kích động “chọn bên”, tạo sức ép đòi Đảng, Nhà nước ta phải có những chủ trương, chính sách điều chỉnh đường lối đối ngoại theo hướng có lợi cho chúng. Tất cả những vấn đề trên, đang đặt ra những yêu cầu mới, đòi hỏi công tác đối ngoại cần tiếp tục được đổi mới, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
(Còn nữa)
Đại tá Phạm Văn Hải
Chủ nhiệm Chính trị, Sư đoàn 325, Quân đoàn 12
[1] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 5, tr. 256.
[2] Đảng cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 79.
[3] Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới (2013), NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, phần 1, tr. 106.
[4] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 161
[5] Đảng cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 117.
[6] Đảng cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 79.
[7] Đảng cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 84.
[8] Đảng cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 117, 118.
[9] Đảng cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 2, tr. 151.
[10] Đảng cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 70.
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về
bhqdt@baohaiquanvietnam.vn
