Trong chiến tranh, những con tàu không số đã thực hiện nhiệm vụ bằng phương tiện còn nhiều hạn chế, nhưng được dẫn dắt bởi ý chí sắt đá, trình độ tổ chức và nghệ thuật hoạt động sáng tạo. Ngày nay, yêu cầu bảo vệ chủ quyền trên biển đòi hỏi Hải quân phải không ngừng nâng cao chất lượng huấn luyện, trình độ làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật, năng lực chỉ huy, quản lý vùng biển và khả năng phối hợp tác chiến với các lực lượng. Hiện đại hóa không chỉ là tiếp nhận trang bị tiên tiến, mà quan trọng hơn là xây dựng con người có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy quân sự hiện đại, trình độ chuyên môn cao và khả năng làm chủ công nghệ.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam trong điều kiện tác chiến hiện đại; tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng thông tin, chỉ huy, quản lý và bảo đảm kỹ thuật. Những bài học về giữ bí mật, chủ động nắm tình hình, tổ chức lực lượng linh hoạt, phối hợp chặt chẽ và xử trí tình huống sáng tạo từ Đường Hồ Chí Minh trên biển cần được nghiên cứu có hệ thống, chuyển hóa thành tri thức, phương pháp huấn luyện và năng lực thực tiễn phù hợp với nhiệm vụ hiện nay.

Tập thể cán bộ, chiến sĩ tàu VT41 trước giờ xuất phát tại bến K15 (Đồn Sơn, Hải Phòng) chở gần 30 tấn vũ khí đầu tiên vào Cà Mau thành công (1962) – chuyến đi đầu tiên mở Đường Hồ Chí Minh trên biển. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam

Đặc biệt, phải coi trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có ý chí quyết tâm cao, kỷ luật nghiêm, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm sâu sắc với Nhân dân. Truyền thống không phải là những lời ngợi ca quá khứ, mà phải trở thành động lực hành động trong hiện tại. Chiến sĩ Hải quân hôm nay cần tiếp nối phẩm chất của thế hệ đi trước bằng chất lượng từng giờ huấn luyện, từng nhiệm vụ tuần tra, quản lý vùng biển, từng lần giúp dân phòng, chống thiên tai và từng hành động kiên quyết, đúng pháp luật trong thực thi nhiệm vụ.

Một bài học quan trọng từ Đường Hồ Chí Minh trên biển là phải biết phát huy sức mạnh tổng hợp của đất nước, kết hợp chặt chẽ các nguồn lực để thực hiện mục tiêu chiến lược. Trong tình hình mới, bài học ấy cần được cụ thể hóa bằng việc gắn phát triển kinh tế biển bền vững với xây dựng tiềm lực và thế trận quốc phòng, an ninh vững chắc.

Các ngành kinh tế biển như: vận tải biển, cảng biển, logistics, khai thác và nuôi trồng thủy sản, du lịch biển, năng lượng và công nghiệp ven biển vừa tạo động lực tăng trưởng, vừa góp phần hình thành cơ sở vật chất, hạ tầng và nguồn lực phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, sự kết hợp này phải được triển khai trên cơ sở quy hoạch đồng bộ, pháp luật thống nhất, phân công trách nhiệm rõ ràng và cơ chế phối hợp hiệu quả; bảo đảm phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường, giữ vững chủ quyền và lợi ích quốc gia, dân tộc.

Du kích miền Đông Nam Bộ tiếp nhận và vận chuyển vũ khí do tàu không số chi viện. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam

Cần quan tâm xây dựng các địa bàn ven biển, đảo và vùng biển xa bờ vững mạnh về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội; nâng cao chất lượng y tế, giáo dục, giao thông, thông tin liên lạc và dịch vụ thiết yếu. Chăm lo đời sống Nhân dân, tạo sinh kế bền vững cho ngư dân, hỗ trợ người dân yên tâm bám biển chính là củng cố nền tảng xã hội của thế trận quốc phòng toàn dân.

Mỗi tàu cá hoạt động đúng pháp luật, mỗi doanh nghiệp chấp hành nghiêm quy định về an toàn và môi trường biển, mỗi cộng đồng dân cư đoàn kết, trách nhiệm đều góp phần xây dựng không gian biển hòa bình, đoàn kết, hữu nghị, ổn định, phát triển. Đồng thời, phải phát huy vai trò của ngư dân như những chủ thể quan trọng của kinh tế biển và những công dân trực tiếp gắn bó với biển, đảo. Việc tuyên truyền pháp luật, nâng cao nhận thức về chủ quyền, hỗ trợ thông tin liên lạc, cứu hộ, cứu nạn và bảo đảm an toàn cho người dân cần được tiến hành thường xuyên, thiết thực.

PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRÊN BIỂN, XÂY DỰNG NỀN QUỐC PHÒNG TOÀN DÂN, BẢO VỆ TỔ QUỐC TRONG TÌNH HÌNH MỚI

Hơn sáu thập niên đã trôi qua kể từ ngày 23/10/1961, khi Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Đoàn 759 - tiền thân của Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân ngày nay, g...

Nếu những con tàu không số là biểu tượng của ý chí vượt sóng, thì các bến bãi, cơ sở cách mạng và Nhân dân đón nhận, bảo vệ, tiếp sức cho những chuyến tàu chính là biểu tượng của lòng dân. Lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển chứng minh rằng sức mạnh của lực lượng vũ trang chỉ có thể phát huy đầy đủ khi được Nhân dân tin yêu, đùm bọc và đồng hành.

Cán bộ, chiến sĩ Đoàn 125 đón lẵng hoa của Chủ tịch Tôn Đức Thắng nhân dịp mừng Xuân mới 1969. Ảnh: Tư liệu

Trong bối cảnh hiện nay, xây dựng thế trận lòng dân trên biển phải bắt đầu từ việc thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội, nâng cao chất lượng quản trị địa phương, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, giải quyết kịp thời những vấn đề nảy sinh từ cơ sở. Niềm tin của Nhân dân không thể hình thành chỉ bằng tuyên truyền, giáo dục mà phải được củng cố, tăng cường bằng hiệu quả công việc, bằng tinh thần trách nhiệm, sự gương mẫu của cán bộ, chiến sĩ và bằng những lợi ích thiết thực mà Nhân dân được thụ hưởng.

Cùng với đó, cần nâng cao hiệu quả thông tin, tuyên truyền về biển, đảo; chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có căn cứ pháp lý và thực tiễn; đấu tranh phản bác thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận công lao của các thế hệ đi trước.

Công tác giáo dục truyền thống cần đổi mới phương pháp, kết hợp tư liệu lịch sử, nhân chứng, bảo tàng, di tích, phim tài liệu và nền tảng số để giúp thế hệ trẻ hiểu đúng giá trị của Đường Hồ Chí Minh trên biển, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Đồng thời với sức mạnh trong nước, cần kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh với đối ngoại, mở rộng hợp tác quốc tế trên cơ sở độc lập, tự chủ, tôn trọng luật pháp quốc tế và lợi ích chính đáng của các bên. Kiên trì giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, đối thoại và các cơ chế phù hợp; tăng cường hợp tác tìm kiếm, cứu nạn, bảo vệ môi trường biển, phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia và ứng phó thảm họa. Chủ động ngăn ngừa nguy cơ xung đột, xây dựng lòng tin và duy trì môi trường hòa bình, ổn định chính là biểu hiện của tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm và nói chuyện thân mật với cán bộ, chiến sĩ Đoàn 125 (Quân chủng Hải quân) tại Hải Phòng, năm 1970. Ảnh: Tư liệu

Phát huy giá trị Đường Hồ Chí Minh trên biển là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, trong đó Hải quân nhân dân Việt Nam giữ vai trò nòng cốt trên hướng biển. Để thực hiện hiệu quả yêu cầu đó, cần kết hợp đồng bộ ba nhiệm vụ: bảo tồn, nghiên cứu và giáo dục giá trị lịch sử; vận dụng những bài học có ý nghĩa chiến lược vào xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại; chuyển hóa truyền thống thành năng lực thực tiễn trong quản lý, bảo vệ chủ quyền và phát triển bền vững biển, đảo.

Trước hết, phải tiếp tục nghiên cứu, tổng kết toàn diện hoạt động của Đường Hồ Chí Minh trên biển, làm rõ hơn vai trò lãnh đạo của Đảng, tư duy chiến lược, nghệ thuật tổ chức vận tải quân sự, sự phối hợp giữa các lực lượng và đóng góp của Nhân dân. Việc bảo tồn di tích, hiện vật, hồ sơ, lời kể nhân chứng cần gắn với số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học và mở rộng các hình thức giáo dục truyền thống. Qua đó, di sản lịch sử không chỉ được lưu giữ mà còn trở thành nguồn tri thức phục vụ nghiên cứu quốc phòng, giáo dục thế hệ trẻ và bồi dưỡng bản lĩnh cho cán bộ, chiến sĩ.

Hai là, phải cụ thể hóa các bài học lịch sử thành chương trình, kế hoạch và tiêu chí hành động rõ ràng trong từng cơ quan, đơn vị, địa phương. Tinh thần chủ động, sáng tạo cần được thể hiện bằng chất lượng huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu; bằng năng lực phối hợp liên ngành; bằng hiệu quả kết hợp kinh tế với quốc phòng; bằng sự gắn bó giữa lực lượng vũ trang với Nhân dân; bằng khả năng xử trí đúng đắn, linh hoạt các tình huống trên biển trên cơ sở pháp luật Việt Nam và luật pháp quốc tế.

Ba là, cần xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng và địa phương ven biển, phát huy vai trò của doanh nghiệp, nhà khoa học, cơ sở đào tạo, tổ chức xã hội và mỗi công dân. Sức mạnh bảo vệ biển, đảo phải là sức mạnh tổng hợp, được chuẩn bị thường xuyên, tích lũy bền bỉ trong thời bình, chứ không chỉ được huy động khi tình huống khẩn cấp xuất hiện.

Đường Hồ Chí Minh trên biển là bản anh hùng ca được viết nên bằng trí tuệ, lòng dũng cảm, sự hy sinh và niềm tin son sắt vào thắng lợi của dân tộc. Giá trị lớn nhất của tuyến đường không chỉ thuộc về quá khứ, mà còn nằm trong những bài học có khả năng soi sáng hiện tại và tương lai: Lấy con người làm trung tâm, lấy nhân dân làm gốc, lấy độc lập, tự chủ làm nền tảng, lấy sức mạnh tổng hợp làm phương thức và lấy mục tiêu bảo vệ vững chắc Tổ quốc làm điểm quy tụ.

Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu

 Phó Viện trưởng, Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam