Bằng lý luận và thực tiễn, chúng ta khẳng định rằng, luận điệu của các thế lực thù địch nhằm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa, thực hiện “phi chính trị hóa văn hóa” là hoàn toàn bịa đặt, phi lý. Bởi vì:

Về mặt lý luận, văn hóa không thể đứng ngoài chính trị mà trái lại, luôn gắn liền với chính trị, văn hóa nằm trong chính trị và phục vụ cho mục đích chính trị, còn chính trị có vai trò định hướng cho văn hóa phát triển. Văn hóa có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ với các lĩnh vực kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại.

Xét trong mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, văn hóa là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, nảy sinh từ cơ sở kinh tế - xã hội. Do đó, văn hóa do cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội quyết định, song nó có tác động to lớn thúc đẩy sự phát triển của cơ sở hạ tầng; đồng thời có quan hệ chặt chẽ với các bộ phận khác của kiến trúc thượng tầng như chính trị, pháp luật, tôn giáo… Đề cập đến vấn đề này, Ph.Ăngghen khẳng định: “Sự phát triển của chính trị, pháp luật, tôn giáo, văn học và nghệ thuật... đều xây dựng trên cơ sở phát triển kinh tế. Nhưng tất cả chúng đều tác động lẫn nhau và tác động đến cơ sở kinh tế” [1].

Ảnh minh hoạ: nhandan.vn

Kế thừa, phát triển quan điểm của C.Mác và Ăngghen, V.I.Lênin không chỉ khẳng định vai trò của văn hóa với sự nghiệp cách mạng vô sản, Ông còn khẳng định nguyên tắc quan trọng nhất của văn hóa là tính Đảng: “Sự nghiệp văn học phải thành một bộ phận trong sự nghiệp của toàn thể giai cấp vô sản, phải là “một cái bánh xe nhỏ và một cái đinh ốc” trong một bộ máy dân chủ - xã hội vĩ đại, thống nhất, do toàn đội tiên phong giác ngộ của toàn bộ giai cấp công nhân điều khiển. Sự nghiệp văn học phải thành một bộ phận khăng khít của công tác có tổ chức, có kế hoạch, thống nhất, của Đảng dân chủ - xã hội” [2].

Chủ tịch Hồ Chí Minh - người đặt nền móng cho nền văn hóa mới, Người khẳng định văn hóa không chỉ có mối quan hệ chặt chẽ với chính trị, mà còn quan hệ với các lĩnh vực khác: “Văn hóa, nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị” [3] và ngược lại kinh tế, chính trị cũng nằm “trong văn hóa”. Người còn chỉ rõ, văn hóa không chỉ quyết định sức mạnh của quốc gia, mà còn định hình, dẫn dắt sự phát triển: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” [4]; “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Người còn đặc biệt nhắc nhở: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy” [5].

Nhận thức sâu sắc vai trò của văn hóa, ngay khi chưa giành được độc lập, kế thừa và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, trong Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 trên cơ sở chỉ ra: “Quan hệ giữa văn hóa và kinh tế, chính trị: nền tảng kinh tế của một xã hội và chế độ kinh tế dựng trên nền tảng ấy quyết định toàn bộ văn hóa của xã hội kia (hạ tầng cơ sở quyết định thượng tầng kiến trúc)”; Đảng ta đã khẳng định: “Mặt trận văn hóa là một trong ba mặt trận (kinh tế, chính trị, văn hóa) ở đó người cộng sản phải hoạt động”; “Có lãnh đạo được phong trào văn hóa, Đảng mới ảnh hưởng được dư luận, công tác tuyên truyền của Đảng mới có hiệu quả” [6]. Tại Hội nghị văn hóa toàn quốc năm 1946, bên cạnh xác định 4 nhiệm vụ của văn hóa, Đảng ta chỉ rõ: “Mặt trận văn hóa Việt Nam phải là một bộ phận khăng khít của mặt trận dân tộc thống nhất giành độc lập (văn hóa không thể biệt lập với chính trị)” [7]. Đến Hội nghị Trung ương 5 Khóa VIII, cùng với xác định: “Vǎn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”, Đảng ta khẳng định: “Xây dựng và phát triển vǎn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng” [8].

Đại hội XIV của Đảng - dấu mốc đầu tiên trong kỷ nguyên mới, Đảng ta đã xác định mục tiêu: “… đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển thu nhập cao vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội” [9]. Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển, cùng với kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa phải được xây dựng trở thành một trong 4 trụ cột chính, bảo đảm cho sự phát triển nhanh và bền vững. Do đó, Đảng ta khẳng định: “Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước về văn hóa” [10]; xây dựng văn hóa “…thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển đất nước” [11].

Về mặt thực tiễn: Văn hóa là tổng thể thành tựu về vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra trong quá trình sống và lao động theo các tiêu chuẩn chân - thiện - mỹ, đặc trưng cho tính cách của một cộng đồng xã hội, được gìn giữ, lưu truyền, bồi đắp và phát triển qua các thế hệ kế tiếp, nhằm thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ và phát triển. Văn hóa mang tính lịch sử xã hội, là sản phẩm do con người sáng tạo ra trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định; cho nên, nó không phải là giá trị vĩnh hằng, trái lại trong mỗi giai đoạn lịch sử, thì văn hóa cũng có những đặc điểm riêng biệt, đặc thù. Quy luật phát triển của văn hóa là kết quả của quá trình giao thoa, tiếp biến giữa truyền thống và hiện tại, giữa các nền văn hóa, trong đó các giá trị tích cực, tiến bộ, phù hợp sẽ được giữ lại và tiếp tục phát huy; những giá trị không phù hợp, lạc hậu sẽ dần tự mất đi.

Đối với mỗi quốc gia, dân tộc, văn hóa không chỉ là tấm “căn cước” để phân biệt dân tộc này với dân tộc khác; văn hóa còn trực tiếp định hình nhân cách cá nhân, làm nên tính cách của mỗi cộng đồng, dân tộc. Trong tiến trình phát triển lịch sử xã hội, văn hóa không đứng độc lập, mà luôn thấm sâu vào chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và đối ngoại, tạo thành nguồn lực nội sinh, là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh và đối ngoại. Lịch sử nhân loại đã chứng minh, sức mạnh, sự phát triển bền vững của một quốc gia không chỉ nằm ở sức mạnh về kinh tế hay quân sự quốc phòng, mà còn nằm ở chiều sâu của văn hóa, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì văn hóa quyết định khả năng đi xa”.

Ảnh minh hoạ: tuyengiao.vn

Nhìn ra thế giới cho thấy nhiều quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc… văn hóa không chỉ là “sức mạnh mềm”, mà còn đóng góp vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Theo thống kê, ở Mỹ, giá trị ngành công nghiệp văn hóa, nghệ thuật hiện nay ước đạt gần 919.7 tỷ USD, chiếm 4,3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) [12]; Trung Quốc quy mô đạt 12.951,5 tỷ nhân dân tệ, với tốc độ tăng trưởng đạt 8,2% [13]; Hàn Quốc khoảng 120 tỷ USD/năm và Nhật Bản chiếm khoảng 7% GDP, khoảng 150 tỉ USD. Những số liệu trên cho thấy, văn hóa có vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ có quan hệ chặt chẽ với các lĩnh vực khác; mà còn tạo nên “bản sắc dân tộc”, “sức mạnh mềm” của mỗi quốc gia và đóng góp vào sự phát triển bền vững.

PHẢI CHĂNG VĂN HÓA ĐỨNG NGOÀI CHÍNH TRỊ?

Văn hóa là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm, luôn là mũi nhọn để các thế lực thù địch chống phá cách mạng nước ta. Hiện nay, thủ đoạn của chúng hết sức tinh vi, nh...

Đối với Việt Nam, nhận thức tầm quan trọng của văn hóa trong, trên cơ sở Đề cương văn hóa Việt Nam, cùng các nghị quyết quan trọng, nhất là Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), Nghị quyết Trung ương 9 (khóa IX), gần đây là Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam và đặc biệt là Nghị quyết Đại hội XIV, Đảng ta đã luôn quan tâm, chỉ đạo sự nghiệp phát triển văn hóa, văn hóa luôn được đặt ngang tầm với kinh tế, chính trị, quốc phòng - an ninh và đối ngoại. Chính vì vậy, diện mạo văn hóa Việt Nam đã có bước phát triển ngày càng sâu sắc, toàn diện, đóng vai trò nền tảng tinh thần vững chắc, là nguồn lực nội sinh, hệ điều tiết cho sự phát triển đất nước.

Điều đó được thể hiện: Trong lĩnh vực chính trị, văn hóa không chỉ góp phần định hình đường lối lãnh đạo, nhằm hướng đến sự phát triển hài hòa, bền vững; văn hóa còn trực tiếp hình thành văn hóa lãnh đạo, các giá trị chuẩn mực đạo đức người cán bộ, đảng viên; kiến tạo nên bản sắc của tổ chức, tạo môi trường làm việc tích cực, đồng thuận.

Trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa không chỉ hình thành các giá trị chuẩn mực đạo đức kinh doanh, mà đã thấm sâu vào các hoạt động kinh tế, khơi gợi mọi tiềm năng, trí tuệ và tinh thần đổi mới, sáng tạo, trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho sự phát triển kinh tế. Thực tế, những năm qua trước những biến động to lớn và sự cạnh tranh gay gắt, nhưng công nghiệp văn hóa nước ta không bị suy giảm, trái lại đã từng bước khẳng định được vị thế, đóng góp tích cực trong cơ cấu GDP quốc gia, với sự tăng trưởng 4,04%, khoảng 44 tỷ USD.

Trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh, văn hóa đã góp phần giáo dục, khơi dậy lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường dân tộc; xây dựng ý chí quyết tâm và tinh thần đấu tranh không khoan nhượng với các thế lực thù địch có âm mưu và hoạt động phá hoại sự nghiệp cách mạng, xâm phạm bờ cõi, góp phần giữ vững độc lập chủ quyền, nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Trong lĩnh vực ngoại giao, văn hóa đã làm nên bản sắc “ngoại giao cây tre”, với đặc trưng luôn có sự kết hợp hài hòa giữa mềm dẻo và linh hoạt uyển chuyển, biết mình, biết người, biết thời, biết thế, biết nhu, biết cương... Nền ngoại giao đó được vun đắp và tôi luyện qua hàng ngàn năm lịch sử, không chỉ góp phần quan trọng bảo Tổ quốc từ sớm, từ xa, nâng cao vị thế Việt Nam; mà trở thành “sức mạnh mềm”, sức mạnh của “văn minh Việt Nam”, góp phần tạo nên một Việt Nam uy tín, trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.

Như vậy, văn hóa không đứng ngoài chính trị, mà trái lại luôn nằm ở trong chính trị, văn hóa hóa chính trị. Một quốc gia chỉ giữ được ổn định và phát triển thực sự bền vững khi có sự hòa quyện của các giá trị văn hóa vào hoạt động quản lý xã hội; các hoạt động quyền lực, hành vi ứng xử của đội ngũ cán bộ, công chức được định hình bởi các giá trị đạo đức, tri thức và hệ giá trị văn hóa truyền thống.

Đại tá Phạm Hồng Doanh, Chính ủy Sư đoàn 325, Quân đoàn 12

[1] C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 21, tr. 446

[2] V.I.Lênin (1980), Toàn tập, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơ, tập 12, tr. 123.

[3] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 7, tr. 246.

[4] Hồ Chí Minh, Toàn tập (2011), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 4, tr. 7.

[5] Hồ Chí Minh, Toàn tập (2011), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 7, tr. 246.

[6] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng 1930 - 1945, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 3, tr. 316.

[7] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 8, tr. 146.

[8] Ban Chấp hành Trung ương (1998), Nghị quyết số 03-NQ/TW ngày 16/7/1998 về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

[9] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 84.

[10] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 1, tr. 98.

[11] Ban Chấp hành Trung ương (7/1/2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.

[12] Theo Báo cáo tóm tắt của Quỹ hỗ trợ nghệ thuật và Phòng phân tích kinh tế, Bộ Thương mại Hoa Kỳ, 2021.

[13] Xem: Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc: “2023 年全国规模以上文化及相关产业企业营业收入增长8,2%”.  https://www.stats.gov.cn/sj/zxfb/202401/t20240129_1946971.html