HQ Online - LTS: Sự kiện Tổng Bí thư Tô Lâm được Quốc hội khóa XVI bầu giữ chức Chủ tịch nước gây chú ý dư luận trong nước và quốc tế - một quyết định có ý nghĩa chính trị rất sâu sắc, được cán bộ, đảng viên, quần chúng nhân dân đồng tình ủng hộ. Tuy nhiên, các thế lực thù địch, cơ hội chính trị lại cho rằng, việc nhất thể hóa hai chức danh cao nhất của Đảng và Nhà nước sẽ dẫn đến chuyên quyền, độc đoán, bao biện, làm thay, phá vỡ thông lệ chính trị vốn có gần 100 năm của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là quan điểm sai trái, phiến diện, thiếu cơ sở khoa học và thực tiễn, cần phải kiên quyết đấu tranh, bác bỏ.
Sau khi Tổng Bí thư Tô Lâm được Quốc hội khóa XVI bầu giữ chức Chủ tịch nước, bên cạnh dòng chảy thông tin chủ đạo là sự tin tưởng, kỳ vọng, phấn khởi, thì trên một số diễn đàn lại xuất hiện những tiếng nói lạc lõng, xuyên tạc về nhất thể hóa lãnh đạo cấp cao ở Việt Nam.
Câu chuyện về nhất thể hóa - thống nhất chức danh tương đương của Đảng và chính quyền vốn đã được bàn luận khá nhiều ở Việt Nam. Tuy nhiên việc áp dụng mới chỉ được thực hiện thí điểm ở một số địa phương và một số trường hợp có tính chất “tình thế” ở Trung ương. Thời gian gần đây, việc nhất thể hóa được dư luận quan tâm đặc biệt khi Quốc hội khóa XVI, ngày 7/4/2026, đã nhất trí bầu Tổng Bí thư Tô Lâm giữ chức Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031, chính thức nhất thể hóa hai vị trí cao nhất trong hệ thống chính trị Việt Nam.
Sự kiện lớn được nhân dân mong chờ
Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời (2/9/1969), người dân Việt Nam luôn chờ đợi và kỳ vọng có được nhà lãnh đạo kế tục xứng đáng, vừa là nhà lãnh đạo cao nhất của Đảng, vừa là người đại diện cao nhất của nhân dân về bình diện pháp lý quốc gia và quan hệ quốc tế. Các tầng lớp nhân dân mong muốn tìm được cá nhân cụ thể nào đó xứng tầm, không chỉ quy tụ quyền lực mà còn chịu trách nhiệm tối cao đối với vận mệnh của Đảng, tương lai đất nước, đủ đức, đủ tài phụng sự dân tộc.
Tính chính danh là điều kiện tiên quyết để nhân dân giám sát quyền lực công, bởi xét đến cùng Đảng, Nhà nước đều chịu sự giám sát của nhân dân. Việc nhất thể hoá hai chức danh cao nhất Tổng Bí thư và Chủ tịch nước là bước đi phù hợp trong giai đoạn mới, góp phần tăng cường lãnh đạo, quản lý, điều hành và hướng tới mục tiêu cao nhất là phục vụ nhân dân - những người được thụ hưởng thành quả phát triển đất nước.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV đã thống nhất tuyệt đối bầu đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII tiếp tục giữ chức Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV. Ảnh: TTXVN
Sáng 23/1/2026, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV đã tổ chức Hội nghị lần thứ nhất, thống nhất tuyệt đối bầu đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tiếp tục giữ chức Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV. Tiếp đó, sáng 7/4/2026, với 495/495 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết bầu đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIV, đại biểu Quốc hội khóa XVI, giữ chức Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Nói về sự kiện trọng đại này, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) nhấn mạnh: “Yêu cầu đặt ra là cần phải hành động quyết liệt, hiệu quả và nhanh chóng hơn. Do đó, tôi cho rằng việc nhất thể hóa hai chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch nước đã đáp ứng yêu cầu công việc hiện tại của đất nước, cũng như đảm bảo sự lãnh đạo xuyên suốt, thuận lợi và nhất quán của Đảng đối với mọi mặt phát triển kinh tế xã hội và bộ máy chính trị nói chung”[1].
PGS, TS Lê Quốc Lý, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đưa ra lập luận rõ ràng: “Trong hệ thống quan hệ quốc tế, danh vị nguyên thủ quốc gia mang ý nghĩa đại diện cao nhất về mặt nhà nước. Trong khi đó, chức danh Tổng Bí thư - dù giữ vai trò quyết định trong hệ thống chính trị Việt Nam lại không phải lúc nào cũng được hiểu đầy đủ trong bối cảnh quốc tế”[2]. Khi người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam - Đảng giữ vai trò lãnh đạo, cầm quyền đồng thời là nguyên thủ quốc gia, khoảng cách giữa chủ trương và thực thi được rút ngắn đáng kể. Việc nhất thể hóa lãnh đạo cấp cao nhất có vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả đối ngoại, hội nhập quốc tế. Trong các chuyến thăm, hội đàm quốc tế, vị thế của một nhà lãnh đạo vừa nắm quyền lực chính trị tối cao, vừa đại diện cho nhà nước về mặt pháp lý vừa đảm bảo thông lệ ngoại giao quốc tế, vừa tạo ra sức nặng thực tế trong các sự kiện và trên bàn đàm phán. Điều này càng quan trọng hơn trong kỷ nguyên mới, khi Việt Nam đang nỗ lực vươn lên khẳng định vai trò tại các định chế đa phương và mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay.
Việc Tổng Bí thư Tô Lâm được kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI bầu giữ chức Chủ tịch nước nhiệm kỳ 2026 - 2031 đã làm nức lòng nhân dân Việt Nam và được bạn bè quốc tế đánh giá cao. Lãnh đạo các nước, các chính đảng, các tổ chức quốc tế đồng loạt gửi thư, điện, điện đàm nhiệt liệt chúc mừng Đảng, Nhà nước ta và cá nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Các tầng lớp nhân dân ta ở trong và ngoài nước vui mừng, phấn khởi với thành công của Đại hội XIV của Đảng, kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI và thể hiện niềm tin tưởng, kỳ vọng vào các đồng chí trúng cử các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước. Các cơ quan thông tấn, báo chí, truyền thông đã kịp thời đăng tải ý kiến của cử tri và nhân dân ta về sự ủng hộ mô hình nhất thể hóa và tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Báo chí quốc tế nhận định, về mặt nghi thức ngoại giao, việc nhất thể hóa lãnh đạo một đảng duy nhất của Việt Nam trở thành nguyên thủ quốc gia giúp xóa bỏ những lúng túng trong việc dàn xếp các chuyến thăm và những vấn đề lễ tân liên quan. Bên cạnh đó, điều này phản ánh một phần sự xoay chuyển quyết liệt về đổi mới thể chế, phương thức lãnh đạo và phương thức cầm quyền, giúp Đảng thích ứng tốt hơn trước thời cuộc, hiện đại hóa hệ thống kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được coi là “kiến trúc sư trưởng” của “kỷ nguyên vươn mình”.
Những tiếng nói lạc lõng
Bên cạnh dòng chảy thông tin chủ đạo thể hiện sự tin tưởng, kỳ vọng, phấn khởi, thì có một số tiếng nói lạc lõng về nhất thể hóa lãnh đạo cấp cao ở Việt Nam. Các thế lực thù địch, cơ hội chính trị trong và ngoài nước, các báo, đài, trang thông tin phản động, thiếu thiện trí với nước ta lại lu loa rằng: Đảng Cộng sản Việt Nam đang có xu hướng độc tài, toàn trị; nhất thể hóa là biểu hiện độc đoán, chuyên quyền, bao biện, làm thay, phá vỡ thông lệ chính trị bấy lâu của Đảng. Họ cho rằng, nhất thể hóa sẽ tuyệt đối hóa vai trò cá nhân, vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách của Đảng; mầm mống và biểu hiện của vi phạm nguyên tắc, nguyên lý xây dựng Đảng Cộng sản vốn có từ sau khi C.Mác và Ph.Ăngghen viết tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” (1848) vì nó thiết lập một cơ cấu quyền lực chính trị tập trung cao độ chưa từng thấy trong lịch sử hiện đại của Việt Nam kể từ thời Tổng Bí thư Lê Duẩn…
Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Tờ Reuters (Anh) cho rằng động thái trên “đánh dấu sự phá vỡ hệ thống lãnh đạo tập thể truyền thống của Việt Nam, tập trung quyền lực vào một nhân vật duy nhất” có thể dẫn tới chủ nghĩa chuyên chế hơn. Tương tự, The Diplomat cho rằng, việc “ông Lâm củng cố quyền lực có thể làm xói mòn mô hình lãnh đạo tập thể”, vốn trong lịch sử đã thành công trong ngăn chặn tập trung quyền lực cá nhân quá mức. Cùng với đó là một số ý kiến “bày tỏ quan ngại” về việc Việt Nam có thể đi theo con đường chuyên chế hơn sau khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kiêm nhiệm hai trong năm chức danh lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước Việt Nam (Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội và Thường trực Ban Bí thư).
Đáng lưu ý, một số luận điệu cho rằng, nhất thể hóa lãnh đạo cấp cao ở Việt Nam là “sao chép”, “bắt chước” mô hình chính trị của Trung Quốc; không có tính độc lập trong thiết kế mô hình chính trị hiện đại của Việt Nam. Họ lập luận, những bước đi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khiến người ta liên tưởng tới cách thức kiểm soát quyền lực mà Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tiến hành tại Trung Quốc. Nếu như những lần hợp nhất chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch nước trong quá khứ chỉ được coi là các sắp xếp có tính chất “tình thế” do biến động chính trị ngắn hạn thì hiện nay điều đó đã chính thức được thể chế hóa và có thể sẽ được duy trì đối với những người kế nhiệm.
Chúng công kích, tìm cách hạ uy tín của lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước, nhất là của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm qua những luận điệu xảo trá như: “tham vọng quyền lực”, “phe cánh”, “kiểm soát nội bộ”, “kiểm soát truyền thông”, “dân chủ hình thức”... Chúng phán đoán, sự thay đổi cấu trúc lãnh đạo thượng tầng này sẽ đảm bảo duy trì cân bằng quyền lực và sự ổn định chính trị ở Việt Nam hay sẽ đưa chính trị Việt Nam ngả theo hướng tập trung quyền lực, ít đa nguyên hơn, sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào khuynh hướng chính trị và nghệ thuật lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong những năm tới. Chúng tiếp tục xuyên tạc cơ chế “đảng cử, dân bầu” trong công tác quy hoạch, lựa chọn, bố trí, sử dụng cán bộ của Việt Nam.
Các đồng chí lãnh đạo Quân chủng Hải quân đón Tổng Bí thư Tô Lâm. Ảnh: HQVN
Chúng ta cần chỉ rõ cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn, nhất là thông lệ và xu hướng chính trị trên thế giới và những điều kiện chín muồi ở Việt Nam để khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng ta về nhất thể hóa và kiên quyết phản bác các quan điểm sai trái, thù địch hiện nay. Một trong những lo ngại thường được đặt ra khi bàn luận về nhất thể hóa là nguy cơ tập trung quyền lực quá mức. Sự tha hóa quyền lực có thể xảy ra nếu khả năng tự kiểm soát và điều chỉnh của hệ thống bị suy yếu, việc giám sát và phản biện xã hội không được phát huy. Việc kiêm nhiệm nhiều chức danh có thể khiến lãnh đạo bị cuốn vào xử lý sự vụ, làm mỏng không gian tư duy chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Đây là lo ngại có cơ sở, nhưng không phải là lý do để phủ nhận hoàn toàn lựa chọn mô hình này. Vấn đề cốt lõi ở cách thức quyền lực được kiểm soát và sử dụng. Do đó, cần tìm ra các giải pháp thực tế để quyền lực được thực thi đúng đắn và hiệu quả, thúc đẩy sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước, để nhân dân có cuộc sống ngày càng phồn vinh, ấm no, hạnh phúc.
(Còn nữa)
Thượng tá, TS Phan Văn Lương
Trung tá, TS Khúc Văn Hưởng
[1] Nhất thể hóa: Hợp nhất quyền lực để guồng máy hành động vì dân, Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam, ngày 7/4/2026.
[2] Tổng Bí thư giữ chức Chủ tịch nước: Từ thống nhất quyền lực đến thống nhất hành động, Báo điện tử Dân Việt, ngày 7/4/2026.
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về
bhqdt@baohaiquanvietnam.vn
