HQ Online - Say nắng là tình trạng tổn thương các cơ quan của cơ thể mà nguyên nhân trực tiếp do ánh nắng mặt trời với nhiều bức xạ tử ngoại chiếu thẳng vào vùng cổ, gáy làm tăng thân nhiệt do rối loạn trung tâm điều hòa thân nhiệt cùng với mất nước, điện giải gây ra các rối loạn của cơ thể. Say nóng là tình trạng tổn thương các cơ quan của cơ thể mà nguyên nhân do hoạt động với cường độ cao, tăng sinh nhiệt nhưng không thải được kịp thời; hoặc khi làm việc ở những nơi nhiệt độ, độ ẩm cao, thông gió kém làm tăng thân nhiệt cùng với mất nước, điện giải gây ra các rối loạn của cơ thể.
MỨC ĐỘ NHẸ
- Choáng váng, mất thăng bằng, loạng choạng, có thể ngã.
- Chuột rút, đau cơ, co cơ đột ngột, thường xảy ra ở cơ sau cẳng chân, cơ đùi và cơ bụng.
- Da đỏ bừng, ẩm ướt.
MỨC ĐỘ VỪA
- Choáng váng, chuột rút kết hợp với vã mồ hôi đầm đìa, mệt mỏi, buồn nôn, nôn, đau bụng, đau đầu, hoa mắt, chóng mặt.
- Nhiệt độ cơ thể trong khoảng 37,7 - 40°C.
- Trạng thái tâm thần kinh bình thường
MỨC ĐỘ NẶNG
- Người nóng ran, nhiệt độ cơ thể ≥ 40°C.
- Thẫn thờ, lú lẫn, nói ngọng, kích động, có thể co giật, giãy giụa, mê sảng, nôn mửa, đại tiểu tiện không tự chủ, mất ý thức, hôn mê.
- Nhịp tim tăng lên tới 140-160 lần/ phút, yếu; huyết áp hạ thấp (huyết áp tối đa dưới 90mmHg), thở nhanh và nông.
Say nắng, say nóng dù ở bất cứ mức độ nào cũng là cấp cứu y tế. Thông qua đánh giá mức độ, điều kiện cụ thể sẵn có để triển khai cấp cứu phù hợp. Cần có kế hoạch chuẩn bị trước: nhân lực, đào tạo, trang thiết bị, phương tiện cấp cứu, tổ chức, điều phối lực lượng... khi có các sự kiện lớn hay luyện tập ở mọi quy mô trong điều kiện nắng nóng. Cần có người giám sát thể trạng đặc biệt về thay đổi ý thức: chậm chạp, lờ đờ, uể oải... để phát hiện sớm và dừng hoạt động, can thiệp xử trí ngay, không cố gắng hoàn thành các nội dung luyện tập. Khi phát hiện quân nhân có biểu hiện say nắng, say nóng, để cấp cứu hiệu quả cần thực hiện theo nguyên tắc sau:
- Sớm, kịp thời.
- Loại bỏ nguyên nhân và yếu tố nguy cơ.
- Nhanh chóng hạ nhiệt độ lõi bằng nhiều biện pháp.
- Duy trì, hỗ trợ các chức năng sống.
- Vừa cấp cứu, vừa vận chuyển.
MỨC ĐỘ NHẸ
* Đối với người bị say nắng, say nóng:
- Đưa bộ đội vào nơi có bóng mát, thoáng khí, cởi bỏ quần áo, làm mát bằng quạt; chườm nước lạnh, nước đá tại trán, hõm nách, bẹn...
- Nằm ngửa, đầu thấp; đặt chi bị chuột rút ở tư thế thích hợp để làm tăng lượng máu lưu thông; từ từ duỗi cơ và xoa bóp nhẹ vùng cơ bị co cứng.
- Cho uống nước lọc, nước có điện giải theo nhu cầu; nếu có điều kiện, có thể truyền tĩnh mạch dung dịch natri chorid 0,9%.
- Theo dõi sát tình trạng ý thức, nhiệt độ.
* Đối với các quân nhân khác:
- Chỉ huy đơn vị cho bộ đội dừng huấn luyện, luyện tập; nghỉ ngơi tại nơi râm mát, thoáng khí.
- Chỉ huy và quân y rà soát toàn bộ bộ đội tham gia huấn luyện, luyện tập. Kiểm tra, phát hiện các trường hợp có biểu hiện hoặc có nguy cơ say nắng, say nóng, cho nghỉ tập tại nơi râm mát, thoáng khí, uống nước, điện giải theo nhu cầu.
- Khi chỉ huy và quân y xác định không còn các trường hợp có nguy cơ say nắng, say nóng, cho bộ đội tiếp tục huấn luyện, luyện tập theo kế hoạch.
MỨC ĐỘ VỪA
* Đối với người bị say nắng, say nóng:
- Thực hiện các biện pháp cấp cứu như ở mức độ nhẹ.
- Theo dõi sát tình trạng ý thức, vận động, nhiệt độ...
- Lưu ý: Nếu xử trí cấp cứu không hiệu quả, xu hướng diễn biến chuyển nặng, triển khai xử lý cấp cứu như bị sốc nhiệt.
* Đối với các quân nhân khác:
- Chỉ huy đơn vị cho bộ đội dừng huấn luyện, luyện tập; nghỉ ngơi tại nơi râm mát, thoáng khí.
- Chỉ huy và quân y rà soát toàn bộ bộ đội tham gia huấn luyện, luyện tập. Kiểm tra, phát hiện các trường hợp có biểu hiện tương tự, xử trí theo quy định.
- Không tiếp tục huấn luyện, luyện tập, cho bộ đội hành quân về đơn vị.
MỨC ĐỘ NẶNG (SỐC NHIỆT)
* Đối với người bị sốc nhiệt:
- Vận chuyển tới vị trí râm mát, thoáng khí; gọi trợ giúp và cấp cứu ngay.
- Nhanh chóng đánh giá nạn nhân; nếu ngừng tim, thực hiện cấp cứu ngừng tuần hoàn hô hấp
- Trong 30 phút đầu, ưu tiên làm mát ngay lập tức bằng mọi cách, mọi phương tiện sẵn có, tốt nhất là ngâm người bệnh trong nước đá (đây là chiến lược hiệu quả nhất để ngăn ngừa diễn biến nặng và tử vong do sốc nhiệt)
- Nếu không hoặc chưa triển khai được nước lạnh thì sử dụng các biện pháp làm mát sau:
+ Cởi bỏ bớt quần áo, quạt mát, phun nước mát khắp người; nếu có áo làm lạnh thì cho bệnh nhân mặc để làm lạnh bề mặt (cơ chế bằng nước lạnh đối lưu trong áo, hoặc quạt trong áo...).
+ Cho bệnh nhân nằm nghiêng hoặc đỡ ở tư thế tay chống gối để tăng diện tích bề mặt da hứng gió, tăng thải nhiệt.
+ Đắp khăn ướt, khăn lạnh vào các vùng nách, bẹn, khuỷu tay, hai bên; có thể ngâm cả bàn tay, cẳng tay vào nước mát.
+ Nếu người bệnh còn tỉnh, còn uống được thì cho uống Oresol từng ít một, có thể uống tới 1000 ml trong giờ đầu.
- Theo dõi các dấu hiệu sinh tồn (ý thức, mạch, huyết áp, nhiệt độ, nước tiểu...), vận chuyển nhanh đến bệnh viện gần nhất, cao nhất; vận chuyển bằng xe có điều hòa hoặc mở cửa sổ. Trên đường vận chuyển luôn duy trì các biện pháp làm mát, các biện pháp cấp cứu.
Lưu ý sai lầm thường gặp: Không đánh giá được mức độ nguy hiểm, nguy cơ gây sốc nhiệt; chậm trễ thực hiện các biện pháp làm mát cho bệnh nhân hoặc làm không đúng cách nên không đạt hiệu quả hạ nhiệt độ lõi của cơ thể.
* Đối với các quân nhân khác:
- Chỉ huy đơn vị cho bộ đội kết thúc huấn luyện, luyện tập; nghỉ ngơi tại nơi râm mát, thoáng khí và hành quân về đơn vị.
- Chỉ huy và quân y rà soát toàn bộ bộ đội tham gia huấn luyện, luyện tập; theo dõi sát tình trạng sức khỏe bộ đội, đặc biệt chú ý các trường hợp có nguy cơ cao như mệt mỏi, có sốt, đáp ứng chậm so với thường ngày... để có biện pháp theo dõi, chăm sóc sức khỏe phù hợp.
THANH THỦY
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về
bhqdt@baohaiquanvietnam.vn
