Phim ngắn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển với tốc độ chưa từng có, mở rộng khả năng sáng tạo nhưng cũng đặt ra những thách thức mới đối với quản lý điện ảnh trên không gian mạng. Khi một sản phẩm có thể được tạo ra nhanh chóng, tán phát qua nhiều tài khoản và tiếp cận hàng triệu người xem, vấn đề không chỉ là kiểm soát nội dung mà còn phải xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm, bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo và xây dựng môi trường thưởng thức lành mạnh.
Không có “vùng trống” pháp lý
Theo Tổng cục Phát thanh Truyền hình quốc gia Trung Quốc (NRTA), trong 8 tháng năm 2026, nước này đã phát hành khoảng 430.000 phim ngắn, tăng gấp 13 lần tổng số của cả năm 2025 với 33.000 tác phẩm; hơn 90% trong số này có ứng dụng công nghệ AI. Phim ngắn đã thu hút hơn 800 triệu người xem. Cũng từ đầu năm 2026, Trung Quốc đã gỡ bỏ 68.000 phim ngắn vi phạm và xử lý hơn 1.200 tài khoản.
Những con số này cho thấy tốc độ mở rộng của một loại hình nội dung đang được thúc đẩy bởi công nghệ, đồng thời phản ánh áp lực quản lý khi số lượng sản phẩm tăng nhanh. AI giúp rút ngắn thời gian sản xuất, giảm chi phí và mở rộng khả năng thể hiện những ý tưởng trước đây khó thực hiện. Nhưng khi việc tạo ra hình ảnh, nhân vật và câu chuyện trở nên dễ dàng hơn, nguy cơ xuất hiện những sản phẩm hời hợt, vi phạm quy định hoặc được tán phát thiếu kiểm soát cũng gia tăng.
Tại Việt Nam, câu chuyện quản lý phim ngắn AI đang chuyển từ những cảnh báo về chất lượng, thị hiếu và hệ lụy của công nghệ sang những yêu cầu cụ thể hơn: Ai được phép phổ biến phim? Phim phải được phân loại như thế nào? Trách nhiệm thuộc về ai khi sản phẩm được đưa lên không gian mạng? Và cơ quan quản lý, các nền tảng cần phối hợp ra sao để phát hiện, xử lý vi phạm?
Công văn số 1919/ĐA-VP ban hành ngày 25/9/2026 của Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) về việc chấp hành quy định về phổ biến phim trên không gian mạng đã đặt những yêu cầu này vào khuôn khổ cụ thể. Theo đó, các tổ chức, cá nhân đang thực hiện hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng phải khẩn trương rà soát, bảo đảm chủ thể thực hiện hoạt động thuộc đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 21 Luật Điện ảnh; đồng thời kiểm tra hoạt động phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng do mình quản lý, vận hành.
Phó cục trưởng Cục Điện ảnh Đỗ Quốc Việt cho biết, Luật Điện ảnh năm 2022, có hiệu lực từ ngày 1/1/2023, đã quy định rõ về hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng. Khoản 2 Điều 3 quy định khái niệm phim, làm cơ sở xác định các sản phẩm thuộc phạm vi quản lý của ngành điện ảnh; Điều 21 quy định về chủ thể có quyền phổ biến phim trên không gian mạng và nghĩa vụ của các chủ thể này.
Theo ông Đỗ Quốc Việt, không phải tất cả nội dung hình ảnh động đều được coi là phim. Tuy nhiên, phim ngắn hay phim sử dụng công nghệ AI, nếu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Điện ảnh, đều phải tuân thủ các quy định pháp luật, đặc biệt là quy định về phân loại và phổ biến phim trên không gian mạng. Trong đó, phân loại phim là một yêu cầu quan trọng. Theo khoản 1 Điều 12 Nghị định số 131/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện ảnh, chủ thể thực hiện phân loại phim để phổ biến trên không gian mạng phải có hội đồng phân loại phim, phần mềm kỹ thuật hoặc cơ chế thực hiện việc phân loại theo quy định của Việt Nam; chịu trách nhiệm về kết quả phân loại; có phương án sửa đổi, cập nhật kết quả khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu, đồng thời có phương án kỹ thuật và quy trình tạm dừng phổ biến, gỡ bỏ phim theo yêu cầu.
Đáng chú ý, yêu cầu quản lý không chỉ đặt ra với chủ thể trực tiếp phổ biến phim mà còn liên quan đến các tổ chức, doanh nghiệp quản lý, vận hành nền tảng truyền thông số, nền tảng trung gian và kho ứng dụng có cung cấp phim tại Việt Nam.
Cục Điện ảnh yêu cầu các đơn vị này rà soát phim, phim ngắn và những ứng dụng phổ biến phim đang được cung cấp trên nền tảng, kho ứng dụng do mình quản lý. Với các sản phẩm được cung cấp bởi chủ thể chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện phổ biến phim trên không gian mạng, chưa bảo đảm yêu cầu phân loại và các nghĩa vụ liên quan, cần kịp thời ngăn chặn, không tiếp tục cung cấp, phổ biến; đồng thời yêu cầu chủ thể liên quan khắc phục, hoàn thiện điều kiện, thủ tục trước khi tiếp tục phổ biến.
Thời gian qua, Cục Điện ảnh đã dành nguồn lực kiểm tra, rà soát và xử lý những trường hợp phổ biến phim không đúng quy định, trong đó có yêu cầu gỡ bỏ một số tác phẩm vi phạm trong thời gian chỉ hơn 2 giờ làm việc. “Tuy nhiên, việc phát hiện và kiểm soát số lượng lớn phim trên không gian mạng vẫn còn nhiều khó khăn. Không thể phát hiện và xử lý ngay tất cả trường hợp vi phạm, trong khi sản phẩm có thể bị chia nhỏ, đổi tên, tán phát qua nhiều tài khoản hoặc tiếp tục xuất hiện trên những nền tảng khác. Thực tế này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, chủ thể phổ biến phim và các nền tảng. Nếu chỉ xử lý từng sản phẩm sau khi đã lan truyền rộng rãi, hiệu quả quản lý sẽ bị hạn chế. Ngược lại, việc xác định rõ trách nhiệm từ khâu phổ biến, tăng cường rà soát và thực hiện nghiêm yêu cầu tạm dừng, gỡ bỏ sẽ góp phần thu hẹp những khoảng trống trong kiểm soát nội dung”, ông Đỗ Quốc Việt chia sẻ.
Phó cục trưởng Cục Điện ảnh Đỗ Quốc Việt trao đổi về quản lý phim ngắn AI tại họp báo quý III/2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Ảnh: HÀ PHƯƠNG
Quản lý để bảo vệ giá trị sáng tạo
Từ góc độ lý luận, phê bình điện ảnh, nhà thơ Nguyễn Phong Việt cho rằng, cần có những quy định rõ ràng về kiểm duyệt nội dung, phân loại và phương thức phổ biến phim ngắn AI. Dù lựa chọn tiền kiểm hay hậu kiểm, khi phát hiện vi phạm đều phải có biện pháp xử lý phù hợp. Theo nhà thơ Nguyễn Phong Việt, nếu không kiểm soát từ sớm, số lượng phim do AI sản xuất có thể tăng đến mức vượt quá khả năng phát hiện và xử lý của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, quản lý không đồng nghĩa với ngăn cản công nghệ. Vấn đề là phải xác định được sản phẩm nào được phép phổ biến, sản phẩm nào cần hạn chế, trách nhiệm thuộc về ai và cơ chế xử lý ra sao khi xảy ra vi phạm. Bên cạnh đó, cần quan tâm đến việc định hướng phát triển những đề tài có giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc Việt Nam.
Đề xuất của nhà thơ Nguyễn Phong Việt là cần khuyến khích, đặt ra yêu cầu đối với các đơn vị sản xuất hoặc phổ biến phim trong việc thực hiện một số lượng nhất định tác phẩm thuộc nhóm đề tài văn hóa, lịch sử, bản sắc. Bởi, việc bảo đảm chất lượng và tính đa dạng của thị trường không thể chỉ dựa vào các biện pháp ngăn chặn, xử lý vi phạm, mà còn cần những chính sách khuyến khích sáng tạo có giá trị.
Về phía cơ quan quản lý, ông Đỗ Quốc Việt cho biết Cục Điện ảnh sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng trong lĩnh vực báo chí, an ninh và các đơn vị liên quan để tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm. Cục Điện ảnh cũng sẽ rà soát, điều chỉnh các văn bản dưới luật sau khi các nội dung sửa đổi pháp luật được thông qua, trong đó có Nghị định 131, Thông tư 05 và các thông tư liên quan đến thẩm định, phân loại phim. Mục tiêu là tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp, tổ chức phổ biến phim trên không gian mạng, đồng thời bảo đảm việc chấp hành nghiêm quy định pháp luật.
Theo QĐND điện tử
Sự phát triển của phim ngắn AI đặt ra yêu cầu quản lý vừa kịp thời vừa có tầm nhìn dài hạn. Trước mắt, cần thực thi nghiêm các quy định hiện hành, làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể, nâng cao hiệu quả phối hợp với nền tảng và bảo đảm việc phân loại, xử lý phim vi phạm. Về lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế để theo kịp những thay đổi của công nghệ, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sáng tạo và lợi ích của công chúng.
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về
bhqdt@baohaiquanvietnam.vn
