QUẢNG NINH-NƠI NHỮNG HẢI TRÌNH LƯU DẤU

Hậu phương lớn

Nhắc đến Quảng Ninh, Đại tá Trần Phong, nguyên Thuyền trưởng Tàu 55, nguyên Đoàn trưởng Đoàn 125 Hải quân (nay là Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân) kể về những địa điểm từng gắn bó với bộ đội Hải quân và nghĩa tình của nhân dân địa phương. Với ông, đó không chỉ là nơi các con tàu không số dựa vào để chuẩn bị “ra khơi”, mà còn lưu giữ kỷ niệm của một thời tuổi trẻ.

Trong số các địa danh được đánh dấu trên hải đồ, ông nhớ nhất vạn hoa. Những năm đầu công tác trong Quân chủng, ông đến đây trên các tàu chiến đấu. Về sau, cơ sở Vạn Hoa tiếp tục là căn cứ quan trọng để những con tàu không số chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ. “Ấn tượng đầu tiên” ấy vẫn in đậm trong cuộc đời quân ngũ của ông. Địa điểm thứ hai ông nhắc tới là Hồng Gai (tên gọi khác là Hòn Gai), Bãi Cháy… nơi có những cơ sở hỗ trợ bộ đội; bệnh viện ở Hồng Gai từng chữa trị cho cán bộ, chiến sĩ.

Đồng chí Ngô Trung Hoà và các cựu chiến binh Đoàn tàu Không số trăn trở với tâm nguyện bảo tồn di tích lịch sử ở Quảng Ninh

Khi chia sẻ về điều kiện để Đoàn tàu Không số hoàn thành nhiệm vụ, Đại tá Trần Phong đặc biệt nhắc đến tấm lòng của nhân dân Quảng Ninh. Họ không biết cụ thể những nhiệm vụ bí mật của Đoàn tàu Không số, chỉ biết đó là những người lính biển và họ luôn sẵn lòng giúp đỡ bộ đội khi cần. Sự đùm bọc, che chở chân thành ấy tạo điều kiện thuận lợi cho các con tàu hoạt động và tiếp thêm động lực cho cán bộ, chiến sĩ trước mỗi chuyến ra khơi.

Cựu chiến binh Đặng Văn Hiệt, nguyên Chiến sĩ Hàng hải số 1 Tàu 635, Đoàn 125 nhớ rõ Vụng Tùng Gấu, nơi tàu từng vào sơn sửa, ngụy trang, thay đổi màu sơn trước mỗi chuyến đi và khi trở về lại xóa dấu vết có thể làm lộ nhiệm vụ. Những bến bãi tưởng như bình lặng ấy đã chứng kiến sự chuẩn bị cho mỗi hải trình.

Đại tá Đàm Huy Đắc, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP Quảng Ninh, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh TP Quảng Ninh (thứ 2 bên phải ảnh) cùng trao đổi về hải đồ "Quảng Ninh với Đoàn tàu Không số"

Với những người lính năm xưa, mỗi địa danh không chỉ là một tọa độ. Đó còn là nơi lưu dấu tình đồng đội, sự chở che của nhân dân và những năm tháng sẵn sàng đối mặt hiểm nguy để chi viện chiến trường miền Nam.

Một đời theo những hải trình

Từ người thợ máy trên Tàu 657 vận chuyển vũ khí chi viện chiến trường miền Nam đến Thuyền trưởng Tàu 605 làm nhiệm vụ ở Trường Sa, Thượng úy Phan Thanh Cẩn đ...

Đại tá Trần Phong muốn đánh dấu các địa chỉ trên tấm hải đồ để mọi người hiểu Quảng Ninh từng là cơ sở quan trọng - “một hậu phương kháng chiến” của Đoàn tàu Không số. Khi nói về điều trăn trở, ông không nhắc khó khăn của việc tái hiện hải đồ, mà nghĩ đến sự đùm bọc của nhân dân và cảm giác bản thân chưa có nhiều dịp đáp lại Quảng Ninh trong thời bình. Với ông, công việc này cũng là một cách bày tỏ lòng biết ơn.

Gìn giữ dấu xưa

Ngày 6/10/2026, hướng tới kỷ niệm 65 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển, Hội Truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển TP Quảng Ninh trao tặng hải đồ cho Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh. Ông Nguyễn Văn Cải, Chủ tịch Hội cho biết: Việc trao tặng nhằm bổ sung tư liệu về hoạt động của Đoàn tàu Không số tại Quảng Ninh, giúp cán bộ, nhân dân, nhất là thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn về vai trò của tuyến vận tải chiến lược trên biển trong sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; đồng thời tri ân các anh hùng liệt sĩ, giáo dục truyền thống và bồi đắp niềm tự hào của quân dân địa phương.

Tiếp nhận Hải đồ, đồng chí Đỗ Quyết Tiến, Giám đốc Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh đánh giá đây là nguồn tư liệu quý, góp phần phục vụ nghiên cứu, trưng bày và xem xét xây dựng hồ sơ đề xuất di tích liên quan đến Đoàn tàu Không số. Bảo tàng sẽ tiếp tục lưu giữ, bảo quản, đồng thời nghiên cứu hình thức phát huy giá trị hải đồ, giúp công chúng có điều kiện tìm hiểu sâu hơn về những đóng góp của lực lượng vận tải quân sự trên biển. 

Đồng chí Đỗ Quyết Tiến (thứ ba, trái sang) tiếp nhận hải đồ “Quảng ninh với Đoàn tàu Không số”

Cùng với việc tái hiện hải đồ, nhóm nghiên cứu do ông Ngô Trung Hòa, nguyên Trưởng ban Quản lý Di tích và Danh thắng Quảng Ninh làm Trưởng nhóm đã sưu tầm tư liệu, gặp gỡ cựu chiến binh, ghi lại lời kể và khảo sát thực địa... Đây là những công việc quan trọng để từng bước xây dựng cơ sở khoa học, pháp lý phục vụ nghiên cứu, bảo tồn và đề xuất xếp hạng di tích theo quy định. Công việc này càng trở nên cấp thiết khi nhiều nhân chứng đã cao tuổi, một số người đã qua đời, trong khi cảnh quan các khu vực ven biển không ngừng thay đổi.

Theo hồ sơ, bước đầu nhóm xác định vị trí, giá trị lịch sử của một số địa điểm liên quan; xây dựng hồ sơ đề xuất nhiệm vụ khoa học và công nghệ “Nghiên cứu, làm rõ Đường Hồ Chí Ninh trên biển tại Quảng Ninh”, gửi thư ngỏ tới lãnh đạo tỉnh và các cơ quan chức năng. Các đề xuất thể hiện mong muốn những địa điểm gắn với hoạt động của Đoàn tàu Không số tại Quảng Ninh được gìn giữ và phát huy. 

Đại tá Trần Phong nhấn mạnh: Những người lính năm xưa làm nhiệm vụ vì Tổ quốc, cũng là vì tương lai đất nước. Hôm nay, thế hệ trẻ sống trong thời kỳ mới, nhưng vẫn cần hiểu cha ông ta đã vượt qua những gì. Vì thế, nếu những hình ảnh và di tích được bảo tồn, sẽ giúp lịch sử trở nên gần gũi, để tinh thần cống hiến tiếp tục được phát huy trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tấm hải đồ hôm nay không chỉ ghi lại những bến bãi, luồng lạch từng gắn với hoạt động của Đoàn tàu Không số mà còn nhắc nhớ nghĩa tình sâu nặng của bộ đội Hải quân và nhân dân Quảng Ninh. Những người lính biển từng được Quảng Ninh che chở trong chiến tranh, giờ mong lưu giữ ký ức về chính vùng đất và con người ấy. Để khi lớp nhân chứng dần thưa vắng, những câu chuyện lịch sử về những chuyến tàu không số và tấm lòng của nhân dân Quảng Ninh vẫn được gìn giữ và kể tiếp.

Bài, ảnh: Thuỳ Liên