Nghị quyết số 10-NQ/TW, ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) xác định rõ việc đổi mới tư duy phát triển, coi FDI là một động lực thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, hướng tới chất lượng, giá trị gia tăng và không ngừng nâng cao năng lực nội sinh, tự chủ của nền kinh tế.
Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp nhận định, đây là "cú hích" chiến lược và kịp thời giúp Việt Nam đón đầu hiệu quả làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.
“Cơ hội vàng” để đón luồng vốn chất lượng cao
Nghị quyết 10 định hướng thu hút FDI đến năm 2030 không chỉ dừng lại ở con số 200 - 300 tỷ USD vốn đăng ký, mà cốt lõi là sự thay đổi, bứt phá về chất lượng dòng vốn
Theo định hướng mô hình phát triển đất nước hiện nay, tăng trưởng kinh tế không thể mãi phụ thuộc vào gia công hay khai thác tài nguyên, mà phải lấy khoa học công nghệ, tri thức làm nền tảng để đưa doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đánh giá về mục tiêu này, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Lịch, Giảng viên Bộ môn Kinh doanh Kinh tế, Trường Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải nhận định, đây là tham vọng hoàn toàn có cơ sở thực tiễn vững chắc.
Hiện nay, vốn FDI cam kết vào Việt Nam đạt khoảng 40 tỷ USD/năm, giải ngân duy trì mức 30 tỷ USD, vì thế, việc vươn tới mốc 50 tỷ USD/năm không phải là thách thức quá sức.
Vấn đề cốt lõi là làm thế nào để “nắn” dòng vốn từ các quốc gia phát triển. Điểm tựa lớn nhất là môi trường đầu tư của Việt Nam đang được các tổ chức uy tín như Ngân hàng Thế giới (WB), EuroCham, AmCham đánh giá rất cao. Sự ổn định chính trị, vị trí đắc địa và tư duy kiến tạo, cầu thị của Chính phủ đang mở ra “cơ hội vàng” để đón luồng vốn chất lượng cao.
Để phục vụ mô hình kinh tế độc lập, tự chủ, theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Lịch, Nghị quyết 10 đưa ra một mục tiêu rất cụ thể: nâng tỷ lệ nội địa hóa các ngành công nghiệp chủ lực lên 40-50% và có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng FDI.
Bài học từ các quốc gia trên thế giới cho thấy, tự chủ sản xuất là con đường tất yếu (như Trung Quốc đã nội địa hóa thành công từ 60% đến trên 90% ở các ngành lõi như đường sắt cao tốc hay năng lượng tái tạo).
Tuy nhiên, rào cản hiện nay là mối liên kết giữa khối FDI và doanh nghiệp nội địa vẫn còn khá lỏng lẻo. Hầu hết các doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng được bộ tiêu chuẩn quốc tế khắt khe về chất lượng sản phẩm, trình độ công nghệ, năng lực quản trị và tiến độ giao hàng.
Nhằm đạt được con số 10.000 doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng FDI, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Lịch cho rằng Nhà nước không thể chỉ tạo môi trường kinh doanh chung chung, mà cần một số chính sách trực tiếp như ưu tiên hỗ trợ tín dụng nâng cấp công nghệ; thúc đẩy chuyển giao công nghệ; đào tạo nhân lực chất lượng cao; xây dựng chương trình nhà cung ứng quốc gia; có chính sách ưu đãi gắn với điều kiện bắt buộc liên kết nội-ngoại khối và hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ.
Trong xu hướng thu hút FDI thế hệ mới, nhân công giá rẻ không còn là lợi thế số một. Các tập đoàn đa quốc gia ưu tiên tốc độ kết nối và mạng lưới logistics thông minh nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành.
Để thu hút FDI thế hệ mới, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Lịch đề xuất 5 giải pháp trọng tâm gồm phát triển mạng lưới giao thông đa phương thức; cắt giảm triệt để chi phí logistics trung gian; xây dựng các trung tâm logistics hiện đại gắn liền với các vùng kinh tế trọng điểm; đầu tư mạnh cho hạ tầng số và có tầm nhìn quy hoạch dài hạn, minh bạch.
"Các nhà đầu tư chiến lược có thể chấp nhận chi phí sản xuất cao hơn đôi chút, nhưng không thể chịu đựng một chuỗi logistics thiếu ổn định. Do đó, việc tập trung nguồn lực đầu tư cho hạ tầng giao thông và logistics ngay lúc này chính là khoản đầu tư trực tiếp để nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia, đảm bảo mô hình phát triển đất nước đi đúng quỹ đạo của một nền kinh tế hiện đại, vững bước hội nhập sâu rộng," Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Lịch khẳng định.
Ưu tiên các dự án công nghệ tiên tiến, có tính liên kết vùng cao
Sự chuyển dịch trong chiến lược thu hút FDI của Việt Nam hiện nay được đặt trong tổng thể mô hình phát triển kinh tế của đất nước: Chuyển từ phát triển dàn trải, manh mún sang tăng trưởng theo chiều sâu, ưu tiên các dự án công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường và có tính liên kết vùng cao.
Dưới góc độ doanh nghiệp đầu tư lớn vào nghiên cứu và phát triển (R&D) nông nghiệp, ông Đặng Văn Niên, Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Rijk Zwaan Việt Nam cho rằng, công tác quy hoạch sản xuất mang tính chiến lược dài hạn là một trong những ưu tiên hàng đầu khi các tổ chức FDI quyết định rót vốn.
Hiện các doanh nghiệp luôn hướng tới những địa phương có tầm nhìn quy hoạch rõ ràng, có khả năng kết nối cơ sở hạ tầng giao thông liên vùng và đảm bảo nguồn cung nguyên liệu cho các nhà máy chế biến nông sản. Tuy nhiên, sự minh bạch về pháp lý tại một số địa phương vẫn là “điểm nghẽn.”
Ông Đặng Văn Niên nêu ví dụ thực tế về việc nhiều nơi chưa làm rõ quy định pháp lý giữa công trình xây dựng kiên cố và công trình phục vụ sản xuất nông nghiệp (như nhà màng công nghệ cao). Việc áp đặt máy móc các quy định xây dựng nhà màng không chỉ gây khó khăn mà còn làm suy giảm niềm tin, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư dài hạn của doanh nghiệp.
Với kinh nghiệm nhiều năm làm việc trong doanh nghiệp FDI, theo ông Đặng Văn Niên, để doanh nghiệp FDI có thể đồng hành và kết hợp sâu hơn với đối tác Việt Nam trong các chuỗi giá trị thì các chính sách đầu tư cần cởi mở hơn; hành lang pháp lý cần chặt chẽ hơn để bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp như: Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Bảo hộ quyền tác giả, Luật Cạnh tranh, chính sách hỗ trợ nhập khẩu từ nhiều nước trên thế giới.
Chia sẻ về định hướng chiến lược thời gian tới của Công ty, ông Đặng Văn Niên cho rằng hiện doanh nghiệp đang tích cực khảo sát các địa phương để xây dựng trạm nghiên cứu chuyên biệt cho các loại cây trồng ở khu vực đồng bằng phía Nam và phía Bắc.
Đồng thời, doanh nghiệp cũng đang cân nhắc việc thiết lập vùng sản xuất hạt giống trực tiếp tại Việt Nam, trong đó các điều kiện về tính pháp lý và an toàn đầu tư được đảm bảo.
Bên cạnh đó, tận dụng mạng lưới khách hàng toàn cầu, doanh nghiệp sẽ hỗ trợ các nhà sản xuất nội địa xuất khẩu nông sản tươi và các sản phẩm chế biến, giúp nông nghiệp Việt Nam hội nhập sâu rộng và vững chắc vào chuỗi giá trị kinh tế thế giới.
