HQ Online - Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Bác Hồ và Quân ủy Trung ương, Cục Tuyên huấn và Ngành Tuyên huấn Quân đội đã không ngừng lớn mạnh, hoàn thành xuất sắc sứ mệnh tuyên truyền, giáo dục chính trị, xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Cục Tuyên huấn và Ngành Tuyên huấn Quân đội ra đời và hoạt động trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1946 - 1954)
Sự ra đời của Cục Tuyên huấn và Ngành Tuyên huấn Quân đội
Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình - Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chính phủ lâm thời ra mắt quốc dân.
Ngày 1 tháng 1 năm 1946, Chính phủ Liên hiệp lâm thời được thành lập và ra mắt quốc dân ở Hà Nội.
Ngày 2 tháng 3 năm 1946, tại phiên họp đầu tiên, Quốc hội khóa I đã thông qua danh sách Chính phủ gồm 10 bộ (Bộ trưởng Bộ Quốc phòng là đồng chí Phan Anh). Quốc hội đã quyết định thành lập “Toàn quốc kháng chiến Ủy viên hội”, sau đó đổi tên thành “Quân sự ủy viên Hội”, gọi tắt là “Quân ủy Hội”. Đồng chí Võ Nguyên Giáp được cử làm Chủ tịch Quân ủy Hội; cơ quan giúp việc Quân ủy Hội là Tổng vụ Xứ (tương đương như Văn phòng).
Cuối tháng 3 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký nhiều Sắc lệnh có liên quan đến Bộ Quốc phòng và Quân đội, trong đó có Sắc lệnh số 34/SL ngày 25 tháng 3, quy định tổ chức Bộ Quốc phòng, gồm Văn phòng (có 4 phòng: Hành chính, Chính trị, Mật mã và Báo chí) và các Cục chuyên môn (có 10 Cục: Chế tạo Quân nhu, Chế tạo Quân giới, Chính trị, Tình báo, Quân chính, Quân huấn, Công chính giao thông, Quân pháp, Quân y, Quân nhu).
Ngày 6 tháng 5 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 60/SL đổi tên Ủy ban Kháng chiến toàn quốc thành Quân sự ủy viên Hội. Đây là cơ quan tối cao về quân sự đặt thẳng dưới quyền điều khiển của Chính phủ và có nhiệm vụ chỉ huy quân đội toàn quốc. Quân sự ủy viên Hội có năm cơ quan, trong đó có Cục Chính trị. Cục Chính trị có nhiệm vụ điều khiển và kiểm tra công tác chính trị trong bộ đội, phát hành sách báo, phòng ngừa phản tuyên truyền của địch và phụ trách địch vận, dân vận.
Tranh cổ động. Nguồn: Internet
Chiểu theo các Sắc lệnh trên, ngày 11 tháng 5 năm 1946, Bộ Quốc phòng ra Nghị định số 27/NĐ-QP về tổ chức Cục Chính trị Bộ Quốc phòng, gồm các cơ quan: Văn phòng, Phòng Huấn luyện, Phòng Tuyên truyền và Ban Thanh tra. Phòng Huấn luyện có trách nhiệm đào tạo chính trị viên và phụ trách huấn luyện chính trị. Phòng Tuyên truyền có trách nhiệm cung cấp sách báo cho bộ đội, nâng cao tinh thần chiến đấu của bộ đội và xây dựng tình đoàn kết giữa bộ đội với nhân dân.
Kể từ đây, với hai cơ quan Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện, lần đầu tiên trong Quân đội ta có cơ quan chuyên trách về công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị phục vụ nhiệm vụ xây dựng quân đội theo yêu cầu đòi hỏi của cách mạng. Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện của Cục Chính trị Bộ Quốc phòng trở thành tổ chức tiền thân của Cục Tuyên huấn và Ngành Tuyên huấn Quân đội ngày nay.
Đầu năm 1947, do yêu cầu nhiệm vụ, cấp trên quyết định điều động thêm cán bộ, hai Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện mới hình thành. Đồng chí Lê Tất Đắc được giao làm Trưởng phòng Tuyên truyền; Phòng Huấn luyện chưa có Trưởng phòng, mọi hoạt động chịu sự điều hành của đồng chí Trưởng phòng Tuyên truyền.
Ngày 1 tháng 5 năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 47/SL về tổ chức Bộ Tổng Chỉ huy Quân đội quốc gia và Dân quân tự vệ Việt Nam gồm Bộ Tổng Tham mưu, Cục Chính trị, Cục Tình báo, Văn phòng. Lúc này, Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện vẫn thuộc Cục Chính trị. Do hai phòng thiếu nhiều cán bộ nên đã được ghép lại thành Phòng Tuyên truyền - Huấn luyện (gọi tắt là Phòng Tuyên huấn).
Tháng 8 năm 1947, Phòng Tuyên truyền - Huấn luyện lại được tách thành Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện. Đến tháng 10 năm 1947, tổ chức biên chế của hai phòng như sau: Phòng Tuyên truyền gồm: Ban Văn thư, Tòa soạn báo Vệ Quốc quân, Ban Sách, Ban Hội họa, Nhiếp ảnh, Ban Vũ Nhạc Kịch; Phòng Huấn luyện gồm: Ban Nghiên cứu biên tập, Ban Giáo dục văn hóa, Ban Văn thư và Trường huấn luyện.
Tiếp đó, đến tháng 11 năm 1947, hai phòng được ghép lại thành Phòng Tuyên huấn và đến tháng 1 năm 1949 được tách ra thành Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện. Tổ chức và nhiệm vụ của từng phòng cũng có những điều chỉnh nhất định. Trong đó, Phòng Huấn luyện được tổ chức lại gồm: Ban Giáo dục chính trị, Ban Giáo dục văn hóa, Ban Văn thư, Trường Bổ túc chính trị, Trường Lý Thường Kiệt và bộ phận làm tờ “Quân nhân học báo”.
Thể chế hóa chủ trương của Hội nghị toàn quốc của Đảng và Nghị quyết của Ban Thường vụ Trung ương, ngày 11 tháng 7 năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Sắc lệnh số 121/SL về tổ chức Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội Quốc gia và Dân quân Việt Nam gồm các cơ quan: Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị và Tổng cục Cung cấp.
Theo Sắc lệnh, Tổng cục Chính trị được thành lập trên cơ sở phát triển từ Cục Chính trị trước đó. Tổng cục Chính trị gồm có: Cục Tổ chức, Cục Tuyên huấn, Cục Địch vận, Cục Quân pháp, Nhà xuất bản Vệ quốc quân. Đồng chí Nguyễn Chí Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Liên khu ủy Khu 4 làm Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị.
Ngày 13 tháng 7 năm 1950, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - Tổng Tư lệnh ra Thông tư số 47/TT hướng dẫn thi hành Sắc lệnh số 121/SL về tổ chức biên chế cơ quan Tổng cục Chính trị. Theo đó, Cục Tuyên huấn được thành lập trên cơ sở sáp nhập Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện. Đồng chí Lê Quang Đạo, nguyên Phó Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng, được điều động vào Quân đội và được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị. Từ đây, Cục Tuyên huấn là cơ quan đảm nhiệm công tác tuyên truyền và công tác huấn luyện trong toàn quân.
Theo tổ chức mới, hai tờ báo Vệ quốc quân và Quân du kích, lấy tên là Báo Quân đội nhân dân; Nhà in Vệ quốc quân và Nhà in Quân du kích hợp nhất thành Nhà in Quân đội.
Thực hiện Sắc lệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thông tư hướng dẫn của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - Tổng Tư lệnh, ngày 20 tháng 9 năm 1950, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị triệu tập Hội nghị đại biểu các cơ quan trong Tổng cục để bàn về tổ chức biên chế của các cơ quan và triển khai nhiệm vụ. Sau Hội nghị, ngày 24 tháng 9 năm 1950, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị duyệt đề án biên chế của Cục Tuyên huấn theo yêu cầu mới. Theo đề án này, biên chế của Cục Tuyên huấn gồm có: Văn thư (34 người, bao gồm cả Cục trưởng, Cục phó và cần vụ, liên lạc); Phòng Tuyên truyền (8); Phòng Huấn luyện (8); Phòng Thông tin (34); Phòng Văn nghệ (4); Báo Quân đội nhân dân (18); Tổ nghiên cứu về Thanh niên Quân đội (3); Phiên dịch Hoa văn (3); Typô (10); Văn công đoàn (82); Nhà in (176); Xưởng giấy (96); Phát hành (246). Tổng cộng toàn Cục Tuyên huấn là 722 người.
Đến mùa Thu năm 1950, Cục Tuyên huấn chính thức ra đời với tổ chức biên chế phát triển vượt bậc, chức năng, nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang, dưới sự lãnh đạo chỉ đạo, quản lý của Tổng Chính ủy, Tổng cục Chính trị. Đến tháng 11/1952, tổ chức biên chế của Cục Tuyên huấn bao gồm Thủ trưởng Cục, Phòng Huấn luyện (Ban Kế hoạch, Ban Nghiên cứu, Ban Giáo dục Chính trị), Phòng Tuyên truyền (Ban Văn nghệ, Đoàn Văn công, 3 đội điện ảnh), Báo Quân đội nhân dân kiêm thông tin và Ban Hành chính.
Sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, trước yêu cầu của cách mạng, Cục Tuyên huấn nhiều lần được tổ chức lại và thay đổi tên gọi. Ngày 13 tháng 2 năm 1955, Tổng cục Chính trị báo cáo Tổng Quân uỷ đề nghị tách hoạt động văn hoá, nghệ thuật ra khỏi Cục Tuyên huấn để tổ chức Cục Văn hoá. Ngày 1 tháng 10 năm 1956, Bộ Quốc phòng - Tổng Tư lệnh ra quyết định (số 54/NĐA) thành lập Cục Văn hoá trực thuộc Tổng cục Chính trị. Đồng chí Lê Quang Hoà được bổ nhiệm Cục trưởng Cục Văn hoá. Tháng 7 năm 1978, theo quyết định của Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Cục Văn hóa được sáp nhập vào Cục Tuyên huấn. Tháng 8 năm 1992, Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Cục Tư tưởng - Văn hóa trên cơ sở sáp nhập Cục Tuyên huấn và Cục Xuất bản Quân đội. Tháng 9 năm 2007, Quân ủy Trung ương - Bộ Quốc phòng quyết định đổi tên Cục Tư tưởng - Văn hóa thành Cục Tuyên huấn.
Thể theo nguyện vọng của cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân, đặc biệt là cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Ngành Tuyên huấn Quân đội, nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện - đơn vị tiền thân của Cục Tuyên huấn, ngày 4 tháng 5 năm 1996, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ký Quyết định số 144/QĐ-BQP công nhận ngày 11 tháng 5 năm 1946 là Ngày truyền thống của Cục Tư tưởng - Văn hóa (nay là Cục Tuyên huấn), Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. Tiếp đó, ngày 19 tháng 5 năm 2018, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ký Quyết định số 1831/QĐ-BQP công nhận ngày 11 tháng 5 năm 1946 là Ngày truyền thống của Ngành Tuyên huấn Quân đội.
(Còn nữa)
HQVN
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về
bhqdt@baohaiquanvietnam.vn
