HQ Online - Ở Bảo tàng Hải quân (Cục Chính trị Hải quân) mỗi kỷ vật được lưu giữ không đơn thuần là một đồ vật của quá khứ, mà còn là một phần ký ức về hành trình xây dựng, chiến đấu, chiến thắng và trưởng thành của Hải quân nhân dân Việt Nam anh hùng. Làm thế nào để những ký ức ấy được bảo tồn và tiếp tục lan tỏa đến các thế hệ hôm nay luôn là yêu cầu đặt ra đối với cán bộ, nhân viên làm công tác chuyên môn về bảo tàng.
Từ hiện vật đến những câu chuyện lịch sử
Thành lập ngày 4/1/1975, Bảo tàng Hải quân có nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và tuyên truyền về lịch sử, truyền thống Hải quân nhân dân Việt Nam. Hiện nay, Bảo tàng đang lưu giữ hơn 10 nghìn tư liệu, hình ảnh và hiện vật, phản ánh quá trình xây dựng, chiến đấu, chiến thắng, trưởng thành và phát triển của Quân chủng Hải quân qua các thời kỳ.
Đến Bảo tàng Hải quân, cán bộ, chiến sĩ và khách tham quan sẽ được tận mắt chứng kiến những hiện vật gắn với câu chuyện lịch sử đặc biệt.
Một trong những hiện vật đặc biệt ấy là chiếc thắt lưng của Binh nhất Đặng Đình Lống, Pháo thủ số 5 Tàu T146, gợi nhớ trận chiến đấu tại Lạch Trường, Thanh Hóa, ngày 5/8/1964.
Khi bị thương nặng ở chân, đồng chí Đặng Đình Lống đã dùng chiếc thắt lưng buộc mình vào giá súng để tiếp tục chiến đấu, cùng đồng đội góp phần bắn rơi 1 máy bay Mỹ và làm bị thương 1 chiếc khác.
Đồng chí Lống hy sinh vào rạng sáng ngày 6/8/1964 do vết thương quá nặng. Nhưng chiếc thắt lưng bình dị ấy của đồng chí, ngày ngày vẫn thầm lặng kể cho thế hệ sau một câu chuyện về hành động chiến đấu kiên cường, quyết tâm bám trụ trận địa của người pháo thủ trong những giờ phút cam go.

Cựu chiến binh Đoàn tàu Không số tham quan Bảo tàng Hải quân. Ảnh: VH
Cũng tại Thanh Hóa, ngày 26/5/1965, trong trận chiến đấu bảo vệ tàu T120 Hải quân tại khu vực Nam Ngạn, nữ dân quân Lê Kim Dung đã xung phong xuống tàu tiếp đạn, thay thế pháo thủ bị thương và anh dũng hy sinh.
Tiếng hô “Bắn! Bắn!” của chị Dung trước lúc hy sinh đã trở thành cảm hứng để cha chị, ông Lê Ngọc Thành, sáng tác bài thơ cùng tên vào ngày hôm sau. Bài thơ được viết trên một trang giấy bằng bút mực, vừa thể hiện nỗi đau của người cha mất con, vừa ghi lại tinh thần chiến đấu của người nữ dân quân và sự gắn bó giữa bộ đội Hải quân với lực lượng dân quân địa phương.
Trang giấy đã rách, ố vàng theo thời gian, nhưng những dòng thơ vẫn còn đó ở không gian trưng bày của Bảo tàng Hải quân, để lưu giữ câu chuyện về tình cảm gia đình và sự đồng lòng của quân dân trong chiến đấu.
Hơn 20 năm sau, một kỷ vật khác lại lưu giữ câu chuyện về sự hy sinh của người lính hải quân nơi đảo xa. Đó là bức thư đề ngày 3/3/1988 của em Trần Thu Hà gửi bố là Trung tá Trần Đức Thông, Phó Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân, khi ông đang làm nhiệm vụ tại Trường Sa.
Ngày 14/3/1988, đồng chí Trần Đức Thông hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Ngày 20/3, bức thư đến nơi nhưng không thể trao tận tay người nhận; đến ngày 28/3/1988, bức thư được Bưu cục Nha Trang chuyển trả lại.
Hành trình dang dở của bức thư trở thành một kỷ vật đặc biệt, lưu giữ tình cảm của người con gái dành cho cha và câu chuyện về sự hy sinh của người lính hải quân trong nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo...
...Và còn rất nhiều hiện vật khác vẫn đang được các thế hệ cán bộ, nhân viên Bảo tàng Hải quân nâng niu, gìn giữ...
Mỗi hiện vật gắn với một hoàn cảnh, một câu chuyện riêng, nhưng đều lưu giữ những dấu ấn không thể phai mờ của lịch sử.
Qua chiếc thắt lưng, trang thơ hay bức thư đã ngả màu thời gian, người xem không chỉ biết về những trận đánh, những sự kiện đã qua, mà còn hiểu hơn về những con người bình dị đã sống, chiến đấu, yêu thương và hy sinh trong những năm tháng ấy.
Chính những câu chuyện từ hiện vật đã làm cho lịch sử không còn là những mốc thời gian xa xôi, mà trở nên gần gũi, chân thực và có sức lay động.
Gìn giữ hiện vật, làm sáng tỏ câu chuyện phía sau
Để một hiện vật được giới thiệu đúng với bối cảnh lịch sử, công việc phía sau không gian trưng bày đòi hỏi sự cẩn trọng ở từng khâu.
Cán bộ, nhân viên Bảo tàng Hải quân thường xuyên kiểm kê, bảo quản, theo dõi tình trạng hiện vật; rà soát, đối chiếu tư liệu để xác minh nguồn gốc, niên đại, đặc điểm và sự kiện liên quan. Những thông tin chưa đầy đủ được tiếp tục nghiên cứu, bổ sung vào hồ sơ khoa học; nội dung chú thích, thuyết minh được chỉnh lý khi cần thiết.

Cán bộ, nhân viên Bảo tàng Hải quân thực hiện công tác kiểm kê, rà soát hồ sơ, hiện vật
Có những chi tiết phải tìm hiểu, đối chiếu từ nhiều nguồn mới có thể xác định rõ: một hiện vật thuộc về ai, được sử dụng trong hoàn cảnh nào, gắn với sự kiện gì. Nếu thông tin thiếu hoặc sai lệch, người xem khó hiểu đầy đủ câu chuyện lịch sử phía sau hiện vật. Vì vậy, nghiên cứu và kiểm chứng tư liệu là yêu cầu không thể tách rời công tác bảo quản, trưng bày.
Cùng với đó, Bảo tàng Hải quân đã từng bước ứng dụng công nghệ vào quản lý và giới thiệu tài liệu, hiện vật. Đây là xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số, công nghệ số đang phát triển với tốc độ rất nhanh.
Trong năm 2026, đơn vị đã đưa vào sử dụng 2 hệ thống kiosk tra cứu thông tin với khoảng 800 dữ liệu tư liệu, hình ảnh, hiện vật; lắp đặt 4 màn hình trình chiếu video về hoạt động và truyền thống của Quân chủng.
Hơn 5.000 hình ảnh tư liệu cũng đã được số hóa, cập nhật vào phần mềm quản lý chuyên dụng. Công nghệ giúp việc lưu trữ, tra cứu và tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và tính chính xác của tư liệu được cập nhật.
Để lịch sử đến gần hơn với người xem
Những nỗ lực của Bảo tàng Hải quân đã góp phần nâng cao chất lượng hoạt động, phát huy hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống.
Hằng năm, Bảo tàng Hải quân đón hơn 34 nghìn lượt khách đến tham quan, nghiên cứu và học tập, với nhiều đối tượng khác nhau, từ cán bộ, chiến sĩ trong Quân chủng đến học sinh, sinh viên và nhân dân.
Qua hoạt động trưng bày, thuyết minh và hệ thống tra cứu, những tư liệu, hiện vật lịch sử được giới thiệu trực quan, sinh động, giúp người xem hiểu sâu hơn về quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Hải quân nhân dân Việt Nam, đồng thời bồi đắp niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc.

Học sinh tham quan, tìm hiểu lịch sử tại Bảo tàng Hải quân
Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, nhìn từ hoạt động của Bảo tàng Hải quân có thể thấy, công tác văn hóa không chỉ thể hiện qua những không gian trưng bày hay hoạt động giới thiệu di sản, mà còn bắt đầu từ những công việc chuyên môn thường xuyên: bảo quản một hiện vật, xác minh một tư liệu, hoàn thiện một hồ sơ khoa học và tìm cách giới thiệu câu chuyện lịch sử bằng hình thức phù hợp.
Đó là những việc làm cụ thể để các chứng tích lịch sử được lưu giữ, thông tin được giới thiệu chính xác và truyền thống Hải quân tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ. Và đó cũng là cách để Bảo tàng Hải quân luôn là nơi lưu giữ ký ức về Hải quân nhân nhân Việt Nam anh hùng; là một "địa chỉ đỏ" trong hành trình của mỗi người tìm về lịch sử, truyền thống cha anh.
Bài, ảnh: Thu Hằng
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về
bhqdt@baohaiquanvietnam.vn