HQ Online - Bước chuyển chiến lược thứ ba của Đảng đã phản ánh xu thế phát triển tất yếu của thời đại, đó là sức mạnh quốc gia và sức mạnh quốc phòng phải được xây dựng trên nền tảng năng suất, tri thức, công nghệ và con người. Đây không chỉ là định hướng phát triển kinh tế mà còn là tư duy mới trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, bảo vệ Tổ quốc.
Đối với Hải quân nhân dân Việt Nam, bước chuyển chiến lược này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Xây dựng Hải quân hiện đại trong kỷ nguyên mới không thể chỉ dựa vào đầu tư trang bị mà trước hết phải dựa vào tri thức, công nghệ và con người - những yếu tố quyết định năng lực làm chủ biển trong thế kỷ XXI.
Tư duy phát triển mới cho một kỷ nguyên đất nước vươn mình
Trong phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3 (Khóa XIV), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra bốn bước chuyển chiến lược nhằm tạo nền tảng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Nếu bước chuyển thứ nhất khẳng định vai trò của tổ chức và con người trong tạo lập năng lực hành động, bước chuyển thứ hai nhấn mạnh yêu cầu quản trị thống nhất không gian phát triển và phát huy hiệu quả nguồn lực quốc gia, thì bước chuyển thứ ba - “Xác lập mô hình phát triển dựa vào năng suất, tri thức, công nghệ và con người” thể hiện sự chuyển đổi căn bản về tư duy phát triển.
Cán bộ, chiến sĩ Tàu 17 huấn luyện nạp ngư lôi. Ảnh: Anh Thơ
Đây không chỉ là sự thay đổi mô hình tăng trưởng kinh tế mà còn là sự đổi mới toàn diện phương thức xây dựng sức mạnh quốc gia. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ lượng tử, công nghệ biển và công nghệ quốc phòng phát triển với tốc độ chưa từng có, sức mạnh của mỗi quốc gia không còn được quyết định chủ yếu bởi tài nguyên hay quy mô dân số, mà bởi năng suất lao động, trình độ khoa học công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng đổi mới sáng tạo.
Từ mô hình phát triển dựa vào nguồn lực truyền thống sang mô hình dựa trên tri thức
Trong nhiều thập niên, tăng trưởng thường dựa nhiều vào vốn đầu tư, tài nguyên thiên nhiên và lao động giá rẻ. Tuy nhiên, mô hình đó đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt khi năng suất tăng chậm, tài nguyên ngày càng khan hiếm và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt. Bước chuyển chiến lược thứ ba thể hiện nhận thức mới: động lực phát triển bền vững phải được tạo ra từ tri thức, đổi mới sáng tạo và tiến bộ khoa học công nghệ.
Năng suất không chỉ là năng suất lao động mà còn là năng suất quản trị, năng suất tổ chức và năng suất đổi mới. Tri thức không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn là năng lực học tập suốt đời, năng lực dự báo, tư duy chiến lược và khả năng sáng tạo. Công nghệ không chỉ là phương tiện mà trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp. Con người không chỉ là đối tượng của phát triển mà là chủ thể sáng tạo và quyết định sự thành công của mọi chiến lược. Đó là bước chuyển mang tính cách mạng trong tư duy lãnh đạo đất nước.
Đổi mới sáng tạo là động lực của sức mạnh quốc gia
Lịch sử phát triển của các quốc gia hùng mạnh cho thấy, những bước nhảy vọt đều gắn với các cuộc cách mạng khoa học công nghệ. Ngày nay, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán lượng tử, robot tự hành, internet vạn vật, vật liệu mới, công nghệ không gian và công nghệ biển đang làm thay đổi căn bản mọi lĩnh vực của đời sống.
Học viên Học viện Hải quân thực hành trên hệ thống mô phỏng hiện đại. Ảnh: CTV
Trong lĩnh vực quốc phòng, chiến tranh hiện đại đang chuyển mạnh từ đối đầu bằng hỏa lực sang cạnh tranh về thông tin, dữ liệu, công nghệ và khả năng ra quyết định nhanh. Quốc gia nào làm chủ công nghệ sẽ có lợi thế chiến lược. Quân đội nào làm chủ đổi mới sáng tạo sẽ có ưu thế trên chiến trường tương lai. Chính vì vậy, phát triển khoa học công nghệ và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao không còn là nhiệm vụ bổ trợ mà trở thành nhân tố quyết định sức mạnh quốc phòng.
Vận dụng vào phát triển Quân chủng Hải quân trong kỷ nguyên mới
Đối với Hải quân nhân dân Việt Nam, bước chuyển chiến lược thứ ba mở ra định hướng phát triển mới, toàn diện và bền vững.
Thứ nhất, xây dựng Hải quân theo mô hình “Hải quân tri thức”. Đây là yêu cầu tất yếu của quá trình hiện đại hóa. Quân nhân Hải quân nhân dân trong thời đại số phải là người làm chủ tri thức quân sự hiện đại, công nghệ biển, công nghệ thông tin, ngoại ngữ, luật pháp quốc tế và nghệ thuật tác chiến đa miền. Đầu tư cho giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển đội ngũ chuyên gia phải được xem là đầu tư cho sức mạnh chiến đấu lâu dài.
Thứ hai, lấy khoa học công nghệ làm động lực phát triển Quân chủng. Xu hướng tác chiến trên biển đang thay đổi nhanh chóng với sự xuất hiện của phương tiện không người lái, thiết bị ngầm tự hành, trí tuệ nhân tạo, hệ thống chỉ huy thông minh và vũ khí chính xác cao. Điều đó đòi hỏi Hải quân phải đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ các công nghệ lõi; đồng thời tăng cường hợp tác giữa Quân chủng với các học viện, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ trong nước để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc phòng.
Thứ ba, chuyển đổi số toàn diện trong quản lý, chỉ huy và bảo đảm chiến đấu. Chuyển đổi số không chỉ là số hóa hồ sơ hay hiện đại hóa trang thiết bị mà phải tạo ra phương thức quản trị hoàn toàn mới. Việc xây dựng trung tâm dữ liệu dùng chung, bản đồ số tác chiến, hệ thống hỗ trợ chỉ huy bằng trí tuệ nhân tạo, nền tảng mô phỏng huấn luyện và bảo đảm kỹ thuật thông minh sẽ nâng cao đáng kể chất lượng chỉ huy, điều hành và khả năng phản ứng trước các tình huống trên biển.
Thứ tư, nâng cao năng suất tổng hợp của Quân chủng. Năng suất trong quân đội không chỉ được đo bằng khối lượng công việc mà còn bằng chất lượng huấn luyện, trình độ sẵn sàng chiến đấu, hiệu quả bảo đảm hậu cần - kỹ thuật, tốc độ xử lý thông tin và khả năng hiệp đồng tác chiến. Muốn nâng cao năng suất phải tiếp tục cải cách hành chính quân sự, tinh gọn quy trình, ứng dụng công nghệ số, giảm thủ tục trung gian và tăng hiệu quả điều hành. Đó cũng là cách sử dụng hiệu quả nhất mọi nguồn lực đầu tư cho quốc phòng.
Thứ năm, xây dựng nguồn nhân lực Hải quân chất lượng cao. Con người vẫn là nhân tố quyết định. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, đội ngũ cán bộ Hải quân phải được đào tạo theo chuẩn quốc tế ở một số lĩnh vực mũi nhọn; có khả năng nghiên cứu, sáng tạo, làm chủ công nghệ mới và thích ứng với mọi hình thái tác chiến hiện đại. Cần chú trọng phát hiện, bồi dưỡng nhân tài; xây dựng đội ngũ chuyên gia về trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, dữ liệu biển, tự động hóa, robot quân sự, điều khiển vũ khí chính xác và công nghệ hàng hải. Đồng thời, xây dựng cơ chế khuyến khích sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, phát huy trí tuệ tập thể và tạo môi trường để cán bộ trẻ phát triển.
Huấn luyện bắt mục tiêu ở Tàu 15. Ảnh: Anh Thơ
Thứ sáu, phát triển công nghiệp quốc phòng Hải quân theo hướng tự chủ và lưỡng dụng, hiện đại. Một Quân chủng hiện đại không thể phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung từ bên ngoài. Cần tiếp tục phát triển công nghiệp đóng tàu quân sự, công nghệ sửa chữa, bảo đảm kỹ thuật, sản xuất vật tư đặc chủng và từng bước tham gia nghiên cứu, chế tạo các hệ thống không người lái, cảm biến, phần mềm điều khiển và các thiết bị công nghệ cao phục vụ nhiệm vụ trên biển. Đồng thời, kết hợp chặt chẽ giữa công nghiệp quốc phòng với công nghiệp dân sinh, tạo động lực cho phát triển kinh tế biển và tăng cường tiềm lực quốc phòng.
Thứ bảy, con người là trung tâm của mọi đổi mới. Dù khoa học công nghệ phát triển đến đâu, yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là con người. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Người trước, súng sau”. Tư tưởng ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị thời sự. Một hệ thống vũ khí hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi những con người có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, tư duy sáng tạo và tinh thần cống hiến.
Bởi vậy, phát triển Quân chủng Hải quân trong kỷ nguyên mới phải đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên”, trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, với Đảng và Nhân dân; có khát vọng cống hiến, ý thức kỷ luật nghiêm, tác phong khoa học và khả năng thích ứng nhanh với những thay đổi của môi trường an ninh biển. Đó chính là nền tảng để xây dựng Quân chủng hiện đại về vật chất và trí tuệ.
Quán triệt và vận dụng sâu sắc bước chuyển chiến lược thứ ba là điều kiện để đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa, nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu và năng lực bảo vệ chủ quyền biển đảo của Hải quân nhân dân Việt Nam. Một Quân chủng làm chủ khoa học công nghệ, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực, lấy con người làm trung tâm và lấy năng suất làm thước đo hiệu quả sẽ đủ khả năng hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới.
Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu
Phó Viện trưởng, Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về
bhqdt@baohaiquanvietnam.vn
