HQ Online - Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, không gian mạng ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của đời sống xã hội và không gian phát triển quốc gia. Cùng với những cơ hội lớn trong học tập, nghiên cứu, sáng tạo và quảng bá hình ảnh đất nước, môi trường số cũng đặt ra thách thức đối với việc giữ gìn bản sắc, hệ giá trị và nền tảng tinh thần của dân tộc. Bởi vậy, bảo vệ chủ quyền văn hóa số là trách nhiệm của mỗi tổ chức, cán bộ, đảng viên, quân nhân và công dân. Đối với học viên Học viện Chính trị, trách nhiệm ấy càng có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là lực lượng đang được đào tạo trở thành những cán bộ chính trị trong Quân đội.
Chủ quyền văn hóa số - yêu cầu từ thực tiễn
Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, các nền tảng xuyên biên giới và thuật toán phân phối nội dung đang làm thay đổi sâu sắc cách con người sáng tạo, tiếp nhận và lan tỏa các giá trị văn hóa. Không gian số không còn chỉ là nơi truyền tải thông tin mà đã trở thành một môi trường văn hóa mới, nơi quan niệm, thị hiếu, lối sống, chuẩn mực đạo đức, niềm tin và cách nhìn nhận về lịch sử, dân tộc, quốc gia được hình thành và tác động lẫn nhau hằng ngày.
Chủ quyền văn hóa số thể hiện ở khả năng giữ gìn, phát huy hệ giá trị, bản sắc và lợi ích văn hóa dân tộc; chủ động sáng tạo, quản lý, lan tỏa các sản phẩm văn hóa; đồng thời nhận diện, phòng ngừa những tác động làm sai lệch hệ giá trị, xâm hại bản sắc. Bảo vệ chủ quyền văn hóa số không phải khép kín mà là chủ động hội nhập, tiếp thu tinh hoa nhân loại trên cơ sở giữ vững bản lĩnh và bản sắc văn hóa Việt Nam.
Ảnh minh hoạ
Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt vấn đề bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số trong mối quan hệ giữa đời sống thực và không gian số; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam trong phát triển đất nước. Đây là cơ sở quan trọng để nhận thức rằng bảo vệ chủ quyền văn hóa ngày nay phải được mở rộng sang môi trường số.
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những giá trị tích cực, môi trường số cũng làm gia tăng nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, nội dung phản văn hóa, lối sống lệch chuẩn, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận giá trị truyền thống. Với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo tạo sinh, hình ảnh, âm thanh, video giả có thể được tạo ra ngày càng tinh vi và lan truyền nhanh. Chỉ một thông tin thiếu kiểm chứng, một bình luận thiếu trách nhiệm hay một video bị cắt ghép sai lệch cũng có thể tạo ra tác động xã hội lớn.
Học viên Học viện Chính trị - chủ thể tích cực trên mặt trận tư tưởng, văn hóa số
Trải qua 75 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Học viện Chính trị đã khẳng định vị trí trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự quan trọng của Quân đội; góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng.
Bước vào thời đại số, không gian hoạt động của người cán bộ chính trị ngày càng được mở rộng. Công tác tuyên truyền, giáo dục, định hướng tư tưởng, tổ chức hoạt động văn hóa không chỉ diễn ra trong hội trường, đơn vị hay trên các phương tiện truyền thống mà còn hiện diện thường xuyên trên các nền tảng số, mạng xã hội và môi trường tương tác trực tuyến. Không gian thay đổi, phương tiện thay đổi, nhưng yêu cầu về bản lĩnh chính trị, tính nguyên tắc và tinh thần trách nhiệm của người cán bộ chính trị không thay đổi.
Bởi vậy, bảo vệ chủ quyền văn hóa số phải trở thành một bộ phận trong bản lĩnh chính trị, văn hóa và trách nhiệm nghề nghiệp của mỗi học viên. Cùng với học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, khoa học xã hội và nhân văn quân sự, học viên cần từng bước hình thành năng lực tuyên truyền, giáo dục, định hướng tư tưởng và tổ chức hoạt động văn hóa trong môi trường số.
Trách nhiệm ấy thể hiện ở bản lĩnh chính trị vững vàng, hiểu biết về lịch sử, truyền thống, hệ giá trị văn hóa dân tộc; có khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả; biết kiểm chứng trước khi chia sẻ và ứng xử phù hợp với văn hóa, pháp luật, kỷ luật Quân đội.
Trong môi trường số, một lượt chia sẻ, một bình luận, một hình ảnh hoặc video được đăng tải có thể nhanh chóng tiếp cận số lượng lớn người dùng. Vì vậy, học viên Học viện Chính trị không thể chỉ dừng lại ở yêu cầu “không vi phạm” mà cần hướng tới yêu cầu cao hơn: chủ động nhận diện, chủ động định hướng, chủ động sáng tạo và chủ động lan tỏa giá trị tích cực. Nếu trước đây, các thế hệ cán bộ, học viên Học viện Chính trị góp phần giữ vững trận địa chính trị, tư tưởng trong chiến tranh và trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, thì ngày nay trận địa ấy đã mở rộng lên không gian mạng.
Biến nhận thức thành hành động thiết thực
Để phát huy tốt trách nhiệm của học viên trong bảo vệ chủ quyền văn hóa số, trước hết cần tiếp tục nâng cao nhận thức chính trị, lý luận và ý thức trách nhiệm. Học viên cần được nghiên cứu, quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về phát triển văn hóa, con người Việt Nam; thấy rõ mối quan hệ giữa phát triển văn hóa với bảo vệ an ninh văn hóa, an ninh con người và chủ quyền văn hóa số. Nhận thức đúng là tiền đề để hình thành thái độ đúng và hành động tự giác.
Cùng với đó, phải coi trọng trang bị kiến thức, kỹ năng số và năng lực xử lý thông tin. Trong điều kiện trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ truyền thông phát triển nhanh, bản lĩnh chính trị cần được kết hợp chặt chẽ với phương pháp khoa học. Học viên cần biết kiểm tra nguồn tin, đối chiếu dữ liệu, nhận diện tin giả, hình ảnh giả, video giả; hiểu những nguyên tắc cơ bản về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm pháp lý khi tham gia không gian mạng.
Đối với cán bộ chính trị tương lai, kỹ năng truyền thông số cũng phải trở thành một bộ phận của năng lực công tác. Cần hiểu đặc điểm của các nền tảng số, phương thức lan truyền thông tin và cách xây dựng sản phẩm truyền thông phù hợp; biết chuyển những nội dung chính trị, lý luận thành sản phẩm ngắn gọn, chính xác, hấp dẫn, dễ tiếp nhận nhưng vẫn giữ được tính định hướng và chiều sâu tư tưởng.
Bảo vệ chủ quyền văn hóa số cũng cần kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó lấy “xây” làm nền tảng. Muốn hạn chế tác động của thông tin xấu, độc, trước hết phải có nhiều thông tin tốt, sản phẩm tốt, cách truyền tải thuyết phục. Một bài viết có căn cứ, một video ngắn giàu ý nghĩa, một hình ảnh đẹp về người quân nhân, một câu chuyện về truyền thống đơn vị hay một lập luận chặt chẽ phản bác thông tin sai lệch đều có thể góp phần làm lành mạnh môi trường số.
Mỗi học viên cần chủ động, sáng tạo, tích cực lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam; truyền thống Quân đội, Học viện và phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”. Nội dung số phải chính xác, đúng định hướng, phù hợp về hình thức và có sức thuyết phục; vừa bảo đảm tính chính trị, khoa học, vừa đáp ứng yêu cầu truyền thông hiện đại.
Cùng với đó, cần gắn chuyển đổi số với xây dựng văn hóa, kỷ luật và trách nhiệm pháp lý. Văn hóa của người cán bộ chính trị phải thể hiện cả trong đời sống thực và trên môi trường số. Trong học tập, nghiên cứu, tuyên truyền phải bảo đảm thông tin có căn cứ, số liệu có nguồn, trích dẫn có xuất xứ, nhận định có cơ sở; không để tốc độ của môi trường số làm giảm tính chính xác và trách nhiệm.
Một nội dung quan trọng khác là gắn bảo vệ chủ quyền văn hóa số với phát huy truyền thống 75 năm Học viện Chính trị. Kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống Học viện Chính trị (25/10/1951 – 25/10/2026) không chỉ là dịp ôn lại chặng đường vẻ vang mà còn là cơ hội chuyển hóa truyền thống thành động lực thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện mới. Những tư liệu, hình ảnh, câu chuyện về quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Học viện cần tiếp tục được số hóa, giới thiệu bằng những hình thức sinh động, gần gũi với người trẻ.
Thông qua các sản phẩm số, diễn đàn, video, bài viết và đồ họa, truyền thống Học viện cần được lan tỏa rộng rãi hơn, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần nuôi dưỡng niềm tự hào, ý thức trách nhiệm và động cơ phấn đấu của cán bộ, giảng viên, học viên.
Bảo vệ chủ quyền văn hóa số là vấn đề mới về không gian và phương thức thực hiện, nhưng cốt lõi vẫn là bảo vệ những giá trị làm nên bản lĩnh, sức mạnh và căn cước văn hóa của dân tộc. Đối với học viên Học viện Chính trị, đó vừa là trách nhiệm, vừa là danh dự của người quân nhân, người cán bộ chính trị tương lai.
Phát huy truyền thống 75 năm xây dựng và trưởng thành của Học viện Chính trị đòi hỏi mỗi học viên không chỉ biết trân trọng, kế thừa những giá trị các thế hệ đi trước vun đắp mà còn phải có đủ tri thức, bản lĩnh và năng lực làm chủ những không gian hoạt động mới. Từ giữ vững trận địa tư tưởng đến xây dựng môi trường văn hóa số; từ bảo vệ giá trị truyền thống đến chủ động sáng tạo giá trị mới; từ tiếp nhận tri thức đến lan tỏa tri thức và niềm tin - mỗi hành động đúng đắn trên không gian số đều góp phần làm giàu thêm truyền thống Học viện, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới.
Trung tá Dương Văn Đại, Trung tá Lê Tuấn Anh
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về
bhqdt@baohaiquanvietnam.vn
