80 năm Quốc hội đồng hành cùng dân tộc: Phát huy vai trò trung tâm của đại biểu Quốc hội

Trong đó, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) có vị trí, vai trò là hạt nhân trung tâm, quyết định đến vị thế, uy tín, chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội. Trải qua 80 năm xây dựng, đổi mới và phát triển, bên cạnh việc đổi mới về tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động, Quốc hội Việt Nam qua các thời kỳ không ngừng phát huy vai trò trung tâm của ĐBQH trong mọi lĩnh vực hoạt động lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV. Ảnh: Chinhphu.vn

Vị trí, vai trò của đại biểu trong Quốc hội Việt Nam

ĐBQH là người được cử tri bầu ra, thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước ở Quốc hội. Địa vị pháp lý của ĐBQH (bao gồm vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ và phương thức hoạt động) được quy định trong Hiến pháp, Luật Tổ chức Quốc hội, Nội quy kỳ họp Quốc hội, Quy chế hoạt động của ĐBQH và Đoàn ĐBQH. Điều 79 Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã quy định rất rõ về vị trí, vai trò của ĐBQH: ĐBQH là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của nhân dân cả nước; ĐBQH liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri; thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của cử tri với Quốc hội, các cơ quan, tổ chức hữu quan; thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của đại biểu và của Quốc hội; trả lời yêu cầu và kiến nghị của cử tri; theo dõi, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và hướng dẫn, giúp đỡ việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo; ĐBQH phổ biến và vận động nhân dân thực hiện Hiến pháp và pháp luật. Cụ thể hóa Hiến pháp, Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020, 2023, 2025) quy định: ĐBQH là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của nhân dân cả nước, là người thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước trong Quốc hội...

Thực hiện địa vị pháp lý hiến định, trong thực tiễn hoạt động của Quốc hội, ĐBQH tham gia vào tất cả quá trình xem xét, quyết định các nội dung như: Phản ánh nguyện vọng, ý kiến, kiến nghị của cử tri nêu tại các cuộc họp tiếp xúc cử tri; phát biểu thảo luận, tranh luận tại các phiên họp; góp ý đối với những vấn đề được xin ý kiến; kiến nghị Quốc hội làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp, trưng cầu ý dân, thành lập Ủy ban lâm thời của Quốc hội, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn, tổ chức phiên họp bất thường, phiên họp kín của Quốc hội hoặc kiến nghị những vấn đề khác; trình dự án luật, pháp lệnh; ứng cử, giới thiệu người ứng cử vào các chức danh do Quốc hội bầu, biểu quyết các nội dung tại kỳ họp. ĐBQH là thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội còn có trách nhiệm tổ chức, điều hành kỳ họp Quốc hội, đại biểu là thành viên Hội đồng Dân tộc, các ủy ban của Quốc hội còn có trách nhiệm họp thẩm tra, rà soát, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật, nghị quyết trước khi thông qua. ĐBQH là thành viên các đoàn ĐBQH còn có trách nhiệm tham gia thảo luận về các dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác, dự kiến chương trình kỳ họp Quốc hội theo yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội... Do đó, hiệu quả hoạt động của Quốc hội phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng, hiệu quả hoạt động của ĐBQH.

Với tư cách là một bộ phận cấu thành nên cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, ĐBQH trở thành cầu nối kết chặt mối quan hệ bền vững giữa chính quyền nhà nước với nhân dân. Do đó, ĐBQH phải đủ khả năng tham gia xây dựng pháp luật, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và có mối quan hệ mật thiết với cử tri để phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tri.

Cơ cấu, chất lượng của đại biểu Quốc hội ngày càng nâng cao

Quán triệt và triển khai các quan điểm, đường lối của Đảng, Hiến pháp, pháp luật, trải qua các nhiệm kỳ, cơ cấu, chất lượng của ĐBQH ngày càng nâng cao, các kỳ họp Quốc hội đã không ngừng được cải tiến, đổi mới theo hướng phát huy dân chủ, pháp quyền, minh bạch, tăng tính chuyên nghiệp, hiện đại, trong đó các vị ĐBQH đã thực sự trở thành trung tâm hoạt động của Quốc hội.

Tổng tuyển cử Quốc hội khóa I: Sự hội tụ ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập của nhân dân Việt Nam

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, thay mặt toàn thể quốc dân đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân....

Qua các nhiệm kỳ Quốc hội, hoạt động của ĐBQH ngày càng có những chuyển biến tích cực gắn với đổi mới về tổ chức, hoạt động của Quốc hội. Số lượng ĐBQH hoạt động chuyên trách tăng cả về số lượng và chất lượng: Từ khoảng 5-6% tổng số ĐBQH đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa IX đã tăng lên 25,1% ở Quốc hội khóa XI và gần 30% ở Quốc hội khóa XIII. Trong khóa XV, tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách cao nhất từ trước đến nay, đạt 38,6%. Trình độ chuyên môn của ĐBQH cũng cao hơn các nhiệm kỳ trước.

Đáng chú ý, số lượt phát biểu, thảo luận, chất vấn và tranh luận tăng qua từng kỳ họp, thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự chủ động nghiên cứu và tham gia tích cực của đại biểu, góp phần tạo không khí nghị trường dân chủ, sôi động, thu hút sự quan tâm lớn của cử tri và nhân dân cả nước. Với nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết, có cơ sở khoa học và thực tiễn, đề xuất các giải pháp thiết thực, khả thi, nội dung chất vấn và giám sát ngày càng sắc sảo, đúng trọng tâm, mang tính xây dựng, góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của cử tri. Đồng thời, đại biểu phát huy tốt vai trò người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân và là cầu nối giữa Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan nhà nước với cử tri thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, phản ánh kiến nghị và tuyên truyền kết quả kỳ họp.

Bên cạnh đó, việc đổi mới, cải tiến tổ chức và điều hành kỳ họp theo hướng tăng cường quyền của ĐBQH đã tạo điều kiện phát huy vai trò trung tâm của đại biểu trong hoạt động nghị trường. Các hình thức tranh luận, chất vấn, giải trình trực tiếp, giải trình sau thảo luận tổ và lấy ý kiến điện tử được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng thảo luận, bảo đảm tính dân chủ, công khai, minh bạch và hiệu quả của các quyết định của Quốc hội.

Phát huy vai trò trung tâm của đại biểu Quốc hội trong giai đoạn mới

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ dạy: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”; “công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”. Muốn đổi mới, sáng tạo để nâng cao chất lượng công tác thì yếu tố tiên quyết chính là con người. Hiện nay, đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới-kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với thế và lực mới; đứng trước những cơ hội, thuận lợi lớn đan xen với những khó khăn, thách thức rất lớn. Để thực hiện có hiệu quả các mục tiêu, định hướng, nhiệm vụ mà Đại hội Đảng lần thứ XIV đặt ra, việc đổi mới, nâng cao chất lượng kỳ họp Quốc hội, phát huy vai trò trung tâm của ĐBQH có ý nghĩa quan trọng, làm nên sự thành công của một kỳ họp, đóng góp vào thành công chung trong hoạt động của Quốc hội.

Vì vậy, ĐBQH-những người được cử tri và nhân dân cả nước tín nhiệm phải phát huy được tối đa vai trò, năng lực của bản thân; nâng cao tinh thần tự giác, quán triệt, thực hiện nghiêm chủ trương, nghị quyết của Đảng trong quá trình xây dựng pháp luật, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Cùng với đó, ý thức sâu sắc về vị trí, vai trò của mình trong việc đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của nhân dân cả nước, để từ đó gắn bó mật thiết hơn nữa với cử tri và nhân dân, lắng nghe nhân dân, chuyển tải đầy đủ nguyện vọng, kiến nghị của cử tri và nhân dân tới các diễn đàn của Quốc hội. Không ngừng bồi dưỡng, nâng cao trình độ về mọi mặt, dành thời gian thỏa đáng, nghiên cứu chuyên sâu các vấn đề được Quốc hội xem xét, cho ý kiến, quyết định...

Các ĐBQH cũng cần bám sát các nội dung trong nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nội quy kỳ họp Quốc hội ban hành kèm theo Nghị quyết số 71/2022/QH15 ngày 15/11/2022 của Quốc hội được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ chín, Quốc hội khóa XV sau khi nghị quyết này có hiệu lực thi hành để thực hiện đúng quyền hạn, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình; nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc tham dự đầy đủ và nâng cao chất lượng ý kiến tham gia tại các phiên toàn thể tại hội trường, các phiên họp tổ theo quy định.

Trong thời gian tới, để ĐBQH tiếp tục phát huy tốt vai trò trung tâm tại các kỳ họp, Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ tập trung chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều nội dung quan trọng. Trước hết, kịp thời quán triệt tới ĐBQH các nghị quyết, kết luận, chủ trương của Đảng và Nhà nước, nhất là các quy định mới sau khi hoàn thiện sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 và các chủ trương nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Tiếp tục triển khai hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp nhằm xây dựng Quốc hội thực sự là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, hoạt động dân chủ, pháp quyền, hiện đại, chuyên nghiệp, công khai, minh bạch, hiệu lực và hiệu quả; đổi mới tư duy, hoàn thiện phương thức, quy trình xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước.

Bên cạnh đó, tiếp tục sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật có liên quan nhằm tăng cường nhiệm vụ, quyền hạn của ĐBQH, nhất là trong hoạt động giám sát, tiếp xúc cử tri và công tác dân nguyện; đồng thời làm tốt công tác quy hoạch, bảo đảm tiêu chuẩn, cơ cấu đại biểu, tăng hợp lý số lượng ĐBQH chuyên trách, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá và tăng cường các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của ĐBQH.

Theo QĐND điện tử